Ξαναγράφω την εισήγηση, (την είχα γράψει στις 23.10.2013 που διάβασα το βιβλίο) για τα νέα μέλη της Δημοτικής Λέσχης Διονύσου.

 

 

ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΙΧΝΟΣ

                                                       του

                               ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΙΔΗ (γεν. 1967, Σέρρες)

                                           (εκδόσεις: ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ)

 

Ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης γεννήθηκε στις Σέρρες, 4 Ιουλίου του 1967, και έζησε εκεί τα πρώτα του παιδικά χρόνια. Σπούδασε στη Νομική Σχολή της Αθήνας και στη Δραματική Σχολή Βεάκη. Για λίγα χρόνια εργάστηκε ως ηθοποιός σε θεατρικές παραστάσεις. Μετά ασχολήθηκε με το γράψιμο. Πεζογραφήματα και θεατρικά.  Κυκλοφορούν ως τώρα τα μυθιστορήματα Οι τέσσερις τοίχοι (2000), Ο φιλοξενούμενος (2004), Το ελάχιστο ίχνος (2013), η συλλογή διηγημάτων Φυσικές Ιστορίες (2006), το αφήγημα Ύπνος (2008), Το όνομά σου  και άλλα. όλα από τις εκδόσεις «Το Ροδακιό». Διηγήματά του έχουν συμπεριληφθεί σε θεματικές ανθολογίες και έχουν δημοσιευτεί στον Τύπο και σε λογοτεχνικά περιοδικά.

 

 

Διάβασα τόσο γρήγορα αυτό το βιβλίο, που νιώθω την ανάγκη να το ξαναδιαβάσω, μπας και μου ξέφυγε κάτι.. Τόσο απλό, παράξενα γοητευτικό, κινηματογραφικό και τέλος πραγματικό μέσα στο παραμύθι του.

 

Ήρωες της καθημερινότητας που ζουν και συμπεριφέρονται παρορμητικά και βίαια εξ αιτίας φόβου κοινωνικής απόρριψης, υπερφίαλοι καλλιτέχνες και ένα σωρό συναισθηματικές τάσεις στη μαγεία, στο θάνατο, στην αφοσίωση, στην αγάπη, ακόμα και  σε δύσμορφα άτομα, όπως η ερωτική έλξη του κεντρικού προσώπου της μυθιστορίας για μια άσκημη ζητιάνα.

 

Το ελάχιστο ίχνος, όπως αυτό του αφηγητή-συγγραφέα, πιθανόν και του καθένα μας, που πατάει και φεύγει απ’ αυτή τη γη  σβήνεται σε λίγο χρόνο ή το πολύ πολύ να μείνει στη μνήμη του περίγυρού του∙ κι αυτό για πόσο άραγε.. Όμως αυτό το ελάχιστο που μπορεί να μείνει  στην ιστορία, είναι το σπάνιο, είναι εκείνο που συγκλονίζει, και  δε φεύγει εύκολα από τη μνήμη.

 

Ο ήρωας του έργου, Αυγουστίνος Ψυχός, είναι νόθο παιδί, από το ερωτικό σμίξιμο ενός πλούσιου έφηβου και της  παραμάνας του, της Χαρίκλειας. Η πλούσια οικογένεια, για να αποφύγει το σκάνδαλο, αποδιώχνει την εγκυμονούσα παραμάνα. Η τελευταία γεννάει ένα υγιέστατο αγόρι και το μεγαλώνει σ’ ένα χαμόσπιτο.

 

Παράλληλα σε μια επαρχιακή πόλη ο Ανδρέας Ψυχός κι η γυναίκα του  Φανή αδυνατούν  να τεκνοποιήσουν  παρ’ όλες τις οδύσσειες περιπλανήσεις και περίεργες αναζητήσεις, όπως η συνεύρεσή τους σε εξωκλήσι, μπρος στην εικόνα της Αγίας Κυριακής. Τελικά η Φανή έμεινε έγκυος, με τη μεσολάβηση της εξαδέλφης της, Σμαρούλας. Πράγματι η Σμαρούλα, που από μικρή είχε το χάρισμα της «μάγισσας»,  ζωγράφισε στα γυμνά τους σώματα περίεργα σύμβολα και τους ορμήνεψε να συνευρίσκονται άπλυτοι  μέχρι να εξαφανιστούν τα γραμμογραφήματά της, από τις επαφές τους.  Η Φανή γέννησε. ΄Ομως το μωρό βγήκε σακάτικο.  

 

Με κινηματογραφικό στυλ, ο «προσβλημένος» πατέρας με το μωρό αγκαλιά περιπλανάται από γειτονιά σε γειτονιά και από δρόμους σε σοκάκια, μέχρι που σταματά σ’ ένα χαμόσπιτο, όπου από το ανοιχτό παράθυρο βλέπει μια μάνα ξαπλωμένη να κοιμάται και παραδίπλα σε μια κούνια να κοιμάται επίσης ένα μωρό. Χωρίς χρονοτριβή, μπήκε μέσα από το παράθυρο κι έκανε την «ανταλλαγή»,  αρπάζοντας το υγιές αγόρι, ενώ  στη θέση του άφησε το σακάτικο. 

 

Ο Αυγουστίνος με καλλιτεχνικές τάσεις, καταφέρνει να σπουδάσει ηθοποιός στα τριάντα του χρόνια, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του. Έχει πάθος για το θέατρο, αργότερα για τη σκηνοθεσία (μετά την παρότρυνση φίλου), όμως του λείπει το «ταλέντο», του λείπει το «χάρισμα» που έχει ο συμμαθητής του, στη Δραματική Σχολή, ο Σέργιος Λυκίδης, τον οποίον και ανταγωνίζεται∙  παρότι ο γραμματέας της σχολής, επονομαζόμενος «Βουνό», και φίλος του αργότερα, θα του επισημάνει ότι, «ο Στ. ηθοποιός υπήρξε καλός, αλλά όχι χαρισματικός και όλοι οι μη χαρισματικοί είτε θα έχουν την αυταπάτη πως είναι χαρισματικοί, είτε θα διατείνονται πως το χάρισμα δεν υφίσταται.»  

 

 Ο Αυγουστίνος θα παίξει σε πολλές παραστάσεις του δικού του θεάτρου, που απέκτησε μετά τη χορηγία του βιολογικού του πατέρα, με τον οποίο ήρθε σε μυστική συμφωνία να μη μαθευτεί ποτέ η συγγένειά τους. Η ερμηνεία του μάλιστα, στην τελευταία σκηνή στο έργο του Ίψεν, Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν, ήταν μοναδική στα θεατρικά χρονικά, όπως μας βεβαιώνει ο παρακάτω διάλογος δυο ιθυνόντων του θεάτρου: (Σέργιος Λυκίδης και «Βουνό»)

Λυκίδης: -Θα τον θυμούνται πάντα, ενώ άλλοι κι άλλοι θα έχουν ξεχαστεί. Ο ηθοποιός που εισχώρησε απόλυτα στο πετσί του ρόλου. Δεν το πιστεύεις;

Βουνό: -Μπορεί ποιος ξέρει.

Λυκίδης: -Θ’ αφήσει ένα ίχνος. (Το Βουνό έμεινε για μα στιγμή σκεφτικό.)

 Βουνό: -Ένα ελάχιστο. Ίσως.

                              ***

Σελίδα 20: Ταλέντο; Δεν ξέρω τι φαντάζεσθε λέγοντας αυτή τη λέξη. Ξέρετε τι είναι ταλέντο; Ταλέντο είναι το πάθος σου να δουλέψεις σκληρά. Άλλου είδους ταλέντα δεν υπάρχουν.

 

Σελίδα 264: είναι μερικοί που παθιάζονται τόσο πολύ καθώς εξηγούν γιατί δεν τους άρεσε κάτι, ώστε παρασύρονται από την ορμή των επιχειρημάτων τους. Χτίζουν το σκεπτικό τους αραδιάζοντας τη μια γκρίνια μετά την άλλη, κι όσο εξάπτονται, τόσο πιο κατηγορηματικοί γίνονται, με αποτέλεσμα να εκφράζουν στο τέλος μια γνώμη πολύ πιο αρνητική απ’ αυτή που έχουν στην πραγματικότητα σχηματίσει. Το θάψιμο προοδευτικά γίνεται ηδονικό. 

 

Σελίδα 266: Συνειδητοποίησε ότι υπήρχε μια κλίμακα αξιών. Σ’ ένα σκαλί της πατούσε κι αυτός. Όσοι βρίσκονταν πιο κάτω του έδειχναν σεβασμό. Αυτοί, πάλι, οι παρακατιανοί του, είχανε άλλους πιο παρακατιανούς, τους οποίους κοιτάζανε αφ’ υψηλού. Κι αυτοί άλλους, κι οι άλλοι άλλους. Δύσκολο να διακρίνεις ποιος στεκόταν στο χαμηλότερο και ποιος στο ψηλότερο σκαλί της κλίμακας, τόσο μεγάλη ήταν. Αν άλλαζες σκαλοπάτι, ανέβαινες ή κατέβαινες, άλλαζε ο συσχετισμός: περιφρονούσες εκείνον που λίγο πρωτύτερα υποληπτόσουν άπλωνες το χέρι σε όποιον χθες γύρναγες την πλάτη. Αλλά – κι επειδή μιλάμε για σκάλα- δεν είχες οπτικό πεδίο ευρύ. Ούτε καν ήξερες, στη συνολική εικόνα, αν βρίσκεσαι πριν από τη μέση ή μετά. Μόνο στους κοντινούς σου αντιλαμβανόσουν, λίγους πιο ψηλά, λίγους πιο χαμηλά. Στεκόταν, λοιπόν, κι αυτός στο σκαλοπάτι του∙ φθονούσε τους αποπάνω και οίκτιρε τους αποκάτω.

 

 

Ευγενία (Τζένη) Μακαριάδη

ΕΛΙΖΑΜΠΕΘ ΦΙΝΤΣ του JULIAN BARNES, εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

 

          ΕΛΙΖΑΜΠΕΘ ΦΙΝΤΣ

           του JULIAN BARNES

 

                                                                      Διόνυσος, 02.02.2023.

Ο πολυβραβευμένος συγγραφέας JULIAN BARNES γεννήθηκε το 1946 στο Λέστερ της Μεγάλης Βρετανίας. Σπούδασε νομικά και γαλλική φιλολογία στην Οξφόρδη.

Έργα του:

-Metroland,

-Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ,

-Άρθρουρ & Τζορτζ,

-England, England,

-Ένα κάποιο τέλος,

      κ.α.

Ας χωρίσουμε το έργο σε τρία επίπεδα:

Το Σεμινάριο «Κουλτούρα και Πολιτισμός» που παρακολουθεί ο Νιλ,  κεντρικός ήρωας του βιβλίου, η συνταξιούχος Πανεπιστημιακή καθηγήτρια Ελίζαμπεθ Φινς, που διδάσκει, οι ενήλικες –διαφόρων ηλικιών- που το παρακολουθούν, η παρεμβολή στο έργο της βιογραφίας του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Ιουλιανού-(Φλάβιος Κλάυδιος Ιουλιανός-γεν.331-332-363μ.Χ.) ο επονομαζόμενος Ιουλιανός ο Παραβάτης ή Ιουλιανός ο Αποστάτης, αλλά και Ιουλιανός ο Μέγας, αξιοσημείωτος φιλόσοφος και συγγραφέας στην ελληνική γλώσσα, (συμβασίλευσε ως Καίσαρας, με τον Κωνστάντιο Β).Ο έρωτας και η σημασία του στη ζωή και τέλος η μνήμη όπως τη βιώνει ο καθένας, ώστε να αποδώσει την ιστορία των παλαιών χρόνων με τις αντιλήψεις της εποχής του σήμερα και πώς σήμερα ερευνώντας και με τη δέουσα προσοχή και λογική μπορούμε αντικειμενικά να επιχειρηματολογήσουμε ή να αναιρέσουμε, αυτά που ήδη έχουμε διδαχθεί και πιστέψει.

Το θέμα του βιβλίου δεν είναι ένα είναι πολλά ειπωμένα από την καθηγήτρια Ελίζαμπεθ Φινς και όπως μας αφηγείται ο Νιλ, --έχει μαλλιά σε απόχρωση γκριζωπής άμμου, ντύσιμο σοβαρό και κομψό, παπούτσια δετά, μαύρου χρώματος τον χειμώνα, καφέ σουέτ το φθινόπωρο και άνοιξη, φούστες πλισέ πάντα κάτω από το γόνατο. Κάποιος με μια επιπόλαιη ματιά θα την έλεγε παλιομοδίτικη, όμως μετά από δέκα χρόνια, ίσως βίντατζ. Το κάπνισμα ήταν κι αυτό κάτι όχι πρόσθετο αλλά στοιχείο της περιβολής και προσωπικότητάς της.

Οι ακροατές κυμαίνονταν από τριάντα χρονών μέχρι σαράντα. Την παρακολουθούσαν χωρίς να κρατούν σημειώσεις· άλλοι με δέος, άλλοι μισοερωτευμένοι, άλλοι αδιάφοροι ή εκνευρισμένοι, από την άνεση της διδασκαλίας, τους στοχασμούς, τα παραδείγματα, τις γνώσεις σχετικές με την έρευνα στο αντικείμενό της.

 Πρωτοπρόσωπη αφήγηση, θέματα φιλοσοφίας, έρωτα, αγάπης, θανάτου, ιστορικά, έρευνας της ιστορίας παρελθόντων χρόνων, η ελευθερία της σκέψης με έρευνα και μελέτη διαφόρων ή μη γεγονότων, που συνήθως διαστρεβλώνονται από ισχυρούς κληρονόμους τίτλων, πλούτου και νικητές πολέμων, χωρίς λύσεις, χωρίς ηθικές αρχές, χωρίς την πνευματική ανθρώπινη υπόστασης και εξύψωση.

Παράδειγμα της Ελίζαμπεθ Φιντς, ο μαρτυρικός θάνατός της Αγίας Ούρσουλας μαζί με τις έντεκα χιλιάδες παρθένες που την συνόδευαν· είναι έτσι ακριβώς η ιστορία; Η Αγία είπε στις ακόλουθές της ότι της μήνυσε άγγελος να επιστρέψουν στη Βρετανία μέσω Κολωνίας, για να ευλογηθούν με το στέφανο του μαρτυρίου (γνωστό ότι οι Ούνοι είχαν φτάσει στην Κολωνία). Τι τίτλο προτείνετε; Και χωρίς να απαντήσει κανείς από τους φοιτητές εκείνη είπε: προτείνω: Αυτοκτονία μέσω τρίτων.

Η Αγία Ουρσούλη ή Αγία Ούρσουλα είναι Αγία της Δυτικής Εκκλησίας. Ήταν πριγκίπισσα κόρη του Βασιλιά της Βρετάνης Δεονάτου. Εχριστιανίσθηκε στη Γαλατία και στις Χώρες του Ρήνου. Θανατώθηκε από τους Ούνους το 453. Η μνήμη της εορτάζεται, από τη Δυτική Εκκλησία στις 21 Οκτωβρίου.

Υπό τη προστασία της Αγίας Ουρσούλης δημιουργήθηκε τον 6ο αιώνα το γνωστό γυναικείο μοναχικό Τάγμα Ουρσουλινών (καλογριών).

Προς τιμή της Αγίας και παρθένου Ούρσουλας ο Χριστόφορος Κολόμβος ονομάτησε τις νήσους που ανακάλυψε στο δεύτερο ταξίδι του το 1493, τις γνωστές Νήσοι Παρθένου ή Νήσοι Παρθένων (Virgin island

 

 

Ο Νιλ θαυμάζει την Ελίζαμπεθ Φιντς, της ζητάει ραντεβού και προς μεγάλη του έκπληξη εκείνη δέχεται. Οι συναντήσεις γίνονται για μεσημεριανό φαγητό, που πάντα εκείνη πληρώνει· οι απέραντες συζητήσεις για τον Ιουλιανό, ως ηγέτη και φιλόσοφο, για θέματα ιστορίας, κοινωνιολογίας, θρησκείας, γοητεύουν τον Νιλ, που κοιτάζει την ηλικιωμένη διδάσκουσα να τον τροφοδοτεί με εικασίες παρελθόντων ιστορικών και σημερινών γεγονότων. Ένα ραντεβού σε συνέχειες, κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού φαγητού, για ατέλειωτες νοηματικές συζητήσεις και διακαές ενδιαφέρον που διαρκεί είκοσι ολόκληρα χρόνια. Η ζωή του Νιλ γεμίζει το κενό που του άφησαν δυο γάμοι, παιδιά και ερωμένες, εφόσον συντονίζει τη σκέψη του με τις γνώσεις και με την πρωτόγνωρη ευφυΐα της Ελίζαμπεθ Φιντς. Ο Νιλ είχε να την συναντήσει ένα χρόνο, όταν έμαθε ότι ήταν άρρωστη  κι εδώ φαίνεται η θέση της Ελίζαμπεθ Φιντς που είχε ανάμεσα σε συγγενείς και φίλους, να κρατά τα προσωπικά της ζητήματα ακόμα και την αρρώστιά της μόνο για τον εαυτό της. Τέλος μένει ενεός όταν μαθαίνει ότι η Ε.Φ. πέθανε και εκείνος κληρονομεί τις σημειώσεις της και την πλούσια βιβλιοθήκη της. Από τον αδελφό της μαθαίνει ότι δεν είχε ιδιαίτερες σχέσεις με συγγενείς, ούτε και με τον ίδιο και το μόνο που μπορεί να απαντήσει, σε σχετική ερώτηση του Νιλ, ήταν ότι την είχε δει με κάποιον κύριο και του φάνηκε πως ήταν ερωτικό και όχι τυχαίο το συναπάντημα. Κάτι κεντρίζει τον ήρωά μας, ίσως ένας ανεκπλήρωτος έρωτας, όμως όπως λένε «ποτέ μη γυρίζεις πίσω. Μην κυνηγάς χρόνια αργότερα εκείνον τον χαμένο έρωτα, τον μισοξεχασμένο και παρεξηγημένο. Αν πήγε στραβά την πρώτη φορά, θα πάει στραβά και τη δεύτερη…"

Απανθίσματα:

·        «Επιβεβλημένη μονογαμία… είναι σαν να λέμε επιβεβλημένη ευτυχία, την οποία γνωρίζουν ότι δεν είναι εφικτή. Η μη επιβεβλημένη μονογαμία πιθανόν να φαίνεται δυνατή. Η ρομαντική μονογαμία πιθανόν να φαίνεται δυνατή. Αλλά η πρώτη συνήθως καταρρέει σε μια εκδοχή της επιβεβλημένης μονογαμίας, ενώ η δεύτερη είναι πιθανό να καταλήξει σε εμμονή και υστερία. Και έτσι, αναπόφευκτα πλησιάζει τη μονομανία. Πρέπει πάντα να κάνουμε διάκριση μεταξύ αμοιβαίου πάθους και κοινής μονομανίας»

 

·        «Ο Ερνεστ Ρενάν, μεγάλος Γάλλος ιστορικός και φιλόσοφος του 19^ου αιώνα έγραψε:

 

Είμαστε εξοικειωμένοι με τους ιδρυτικούς μύθους στους οποίους βασίζονται οι χώρες και τους οποίους προπαγανδίζουν μανιωδώς. Μύθους ηρωικών αγώνων εναντίον μιας κατοχικής δύναμης, εναντίον της τυραννίας της αριστοκρατίας και της εκκλησίας· αγώνων από τους οποίους αναδείχθηκαν μάρτυρες που έχυσαν το αίμα τους για να ποτίσουν το ευαίσθητο δέντρο της ελευθερίας. Αλλά ο Ρενάν δεν μιλάει γι’ αυτό. Λέει ότι το να προσλαμβάνεις λάθος την ιστορία σου αποτελεί μέρος τού να είσαι έθνος. Με άλλα λόγια, για να πιστέψουμε σ’ αυτό που νομίζουμε ότι πρεσβεύει το έθνος μας, πρέπει συνεχώς, κάθε μέρα, με μικρές και μεγάλες πράξεις ή σκέψεις, να εξαπατάμε τον εαυτό μας, επαναλαμβάνοντας συνεχώς τα ανακουφιστικά μας παραμύθια. Μύθους φυλετικής και πολιτισμικής ανωτερότητας. Πίστη σε καλοκάγαθους μονάρχες, αλάθητους πάπες και έντιμες κυβερνήσεις. Και την υπόθεση ότι η θρησκείας με την οποία γεννηθήκαμε ή στην οποία επιλέξαμε να πιστέψουμε τυχαίνει να είναι η μόνη αληθινή ανάμεσα σε εκατοντάδες αιρέσεις, παγανιστικές δοξασίες και αποστασίες που υπάρχουν σ’ όλο τον κόσμο.

 

          Τζένη Μακαριάδη, για τη  Δημοτική Λέσχη Ανάγνωσης Διονύσου.

Λάδι σε καμβά του Αλέξη Πανσέληνου. Εκδόσεις Μεταίχμιο

 

                    Λάδι σε καμβά

                   του Αλέξη Πανσέληνου

                         (εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ)

Αλέξης Πανσέληνος (γεν 1943-Αθήνα). Πολυβραβευμένος συγγραφέας μυθιστορημάτων, διηγημάτων, δοκιμίων και μεταφραστής. Το 2021 αναγορεύτηκε Επίτιμος Διδάκτωρ του τμήματος Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστήμιου. Μυθιστορήματά του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και πολωνικά.

 Βιβλία του:

-Η μεγάλη πομπή (Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος)

-Σκοτεινές επιγραφές (Βραβείο Μυθιστορήματος του περιοδικού Διαβάζω)

-Ζαϊδα ή η Καμήλα στα χιόνια (Βραβείο Μυθιστορήματος της Ακαδημίας Αθηνών)

-Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια (Μεγάλο βραβείο για το σύνολο του έργου του από το    ηλεκτρονικό περιοδικό ο Αναγνώστης),

                              και πολλά άλλα..                         

 

Ευανάγνωστο βιβλίο, πρωτοπρόσωπη αφήγηση, τα κείμενα ρέουν με χαμόγελα, με απογοητεύσεις, με ανεκπλήρωτους έρωτες, με την ομορφιά και μαρτυρία της τέχνης, όπως απεικονίζεται στον πίνακα «Λάδι σε καμβά», με μουσική του ’60 που διαχέεται κατά τη διάρκεια των νεανικών χρόνων των χαρακτήρων και με πολιτικά γεγονότα που επηρέασαν τον πρωταγωνιστή του έργου. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι υπάρχουν πολλά βιωματικά στοιχεία ή αυτοβιογραφικά που θυμίζουν ότι ο κεντρικός χαρακτήρας ίσως είναι ο ίδιος ο συγγραφέας και αν όχι, εκείνος που ανάμεσα στην νεολαία της εποχής του ‘60 έζησε τα γεγονότα συμμετέχοντας στο έργο. Περιγραφικές εικόνες, στημένοι οι χαρακτήρες θεατρικά, με σκηνικά, ρούχα-κοστούμια εποχής, κρυφοί πρωτόπειροι έρωτες -παρεξηγημένοι στο έργο- με δυσάρεστα αποτελέσματα.

 

Κεντρικός χαρακτήρας ο Σπύρος, είκοσι χρόνων, άριστος  φοιτητής της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, με τη λάμψη της γοητείας  των νιάτων του, ξεκινάει  το καλοκαίρι του ’66 να συνδυάσει τις διακοπές του, σε Αιγιοπελαγίτικο νησί, στο σπίτι γνωστού ζωγράφου, φίλου του πατέρα του, ώστε να αποκομίσει ιδέες για την τέχνη που ποθεί να ακολουθήσει.

 Ο Ζωγράφος ζει με την οικογένειά του, αποτραβηγμένος από τα καλλιτεχνικά-εικαστικά τεκταινόμενα της Αθήνας· έχει τρία παιδιά, τον εικοσάχρονο  Τζώρτζη, την Ειρήνη είκοσι δυο χρονών και τη δωδεκάχρονη Γωγώ -το χαϊδεμένο στερνοπούλι της οικογένειας. Τα κορίτσια, ιδιαίτερα η Γωγώ φλερτάρει στενά τον Σπύρο, καθώς και η Ειρήνη που ενδιαφέρεται περισσότερο για έναν καλοκαιρινό ερωτικό φίλο από την Αθήνα. Ο Σπύρος κολακεύεται από την μικρή όμορφη Γωγώ, αλλά προσπαθεί να μην ενδώσει στα ερωτικά της καλέσματα, και το καταφέρνει. Δεν συγκρατείται όμως μια νύχτα όταν εισέβαλε στο κρεβάτι του η Ειρήνη, που χωρίς φραγμό δίνεται σ’ έναν καλοκαιρινό έρωτα και πριν κορυφωθεί τον πιάνουν στη φάκα. Ο Σπύρος προσβλητικά διωγμένος, γυρίζει στην Αθήνα. Το καλοκαίρι εκείνο ακόμα και ως ηλικιωμένος ο Σπύρος, το αναπολεί, χαμογελά στην ανεμελιά των διακοπών, καθώς και τον παθιασμένο, όμως απαγορευμένο έρωτα της ανήλικης Γωγώς.

 Τα πράγματα αλλάζουν όταν πραξικοπηματικά η στρατιωτική Χούντα των συνταγματαρχών καταλαμβάνει την εξουσία.

 Η ζωή της οικογένειας δυσκολεύει πολύ όταν συλλαμβάνουν τον πατέρα του και τον εξορίζουν στη Μακρόνησο, ως κομμουνιστή.

Η ξενοιασιά των νιάτων κι οι καλοκαιρινές διακοπές φευγάτες σιωπηλές βυθίστηκαν στο σεντούκι των αναμνήσεων.

 Τώρα η επιβίωση είναι η κεντρική ηρωίδα που ο ιστός της τον σφιχτοδένει και τον ενηλικιώνει απότομα. Αναλαμβάνει το μαγαζί του πατέρα του με μουσικούς κλασικούς δίσκους. Ο πατέρας του, λάτρης της μουσικής, ονειρευόταν να γίνει μουσικός· οι πολιτικές όμως συνθήκες τον αφήνουν στο ονειροπόλημα. Ο Σπύρος κάνει τα πάντα για την αποφυλάκιση του πατέρα του, ήδη άρρωστος από τις απάνθρωπες συνθήκες της φυλακής.

 

Η  επιβίωση της οικογένειας και ιδίως οι  συνθήκες του τυραννικού καθεστώτος του 1967 στην Ελλάδα επιβάλουν την απαγόρευση των ονείρων και δη των καλλιτεχνικών. Υπάρχει μια διέξοδος των προβλημάτων του Σπύρου, αφού του ζητούν οι αρχές -με αντάλλαγμα την αποφυλάκιση του άρρωστου πατέρα του- να καταδίδει τους αριστερούς συμφοιτητές και φίλους του. Εκείνος όμως απορρίπτει σιωπηλά το αίτημα,  προτιμώντας να σταματήσει τη σχολή. Έτσι, έμεινε ενάερο το όνειρο του καλλιτέχνη.

Κεντάει ο συγγραφέας την εποχή του ’60, όπως τη συναυλία των Ρόλλινγκ Στόουνς στο Παναθηναϊκό Στάδιο, την εισβολή της αστυνομίας και την ματαίωση της με ξυλοκοπήματα και συλλήψεις. Την εξέγερση του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου του 1973, τις μπουάτ, τα τραγούδια, τους έρωτες, τις απογοητεύσεις, τις γλυκές αναμνήσεις που αναφύονται και έχουν σημαδέψει τον κεντρικό ήρωα του βιβλίου..

 

Απανθίσματα:

Μέσα μου δεν είχα τολμήσει ούτε να ψιθυρίσω τη λέξη «έρωτας»· ήταν η παρέα της, τα χαριτωμένα πείσματα, τα μεγαλίστικα φερσίματα, η ευστροφία της να μην αφήνει καμία πρόκληση αναπάντητη. Πάνω απ’ όλα, το παιδικό φλερτ (μα ήταν, αλήθεια, παιδικό;) του κοριτσιού που περνά από τη μια ηλικία στην επόμενη, ανακαλύπτοντας τον εαυτό του. και ήταν και η ομορφιά της! Δίπλα της η Ειρήνη υποχωρούσε σε μια άλλη κατηγορία, παρά το μεθύσι των αισθήσεων, παρά την προσφορά του σώματος μιας κοπέλας δυο χρόνια μεγαλύτερης , που με ήθελε, χωρίς να ζητά τον έρωτά μου ή να προσφέρει το δικό της, μόνο το σώμα της, ένα σώμα που κάθε άντρας θα ποθούσε να το χαρεί, χωρίς ντροπές και αναστολές, με λόγια άγρια, πρόστυχα, που ερεθίζουν και μαστιγώνουν τον πόθο. Η Γωγώ ήταν ένα αερικό, πλάσμα ενός κόσμου όπου η αθωότητα ξεπερνά σε μαγεία τη σαγήνη του σώματος και αυτό που μας κεντρίζει είναι το όνειρο της βεβήλωσης, της κατάκτησής της. Μια ανήλικη που όμως φλέρταρε πραγματικά και προκαλούσε. Ο Λαγάκος ήταν ολοφάνερα το δεύτερο γνωστό θύμα της γοητείας της, εκτός από μένα· και ποιος ξέρει πόσοι άλλοι από τους συμμαθητές στο σχολείο, από τους νεαρούς συγχωριανούς της ακολουθούσαν ή είχαν προηγηθεί· και από πόσο νωρίς.

 Τζένη Μακαριάδη

 Για τη Δημοτική Λέσχη ανάγνωσης Διονύσου

 

 

 

ΟΔΗΓΗΣΕ ΤΟ ΑΛΕΤΡΙ ΣΟΥ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΑ ΟΣΤΑ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ της ΟΛΓΚΑ ΤΟΚΑΡΤΣΟΥΚ

 

Οδήγησε το αλέτρι σου πάνω από τα οστά των νεκρών

                    Της Olga Tokarczuk

         

Η Όλγκα Τοκάρτσουκ γεννήθηκε το 1962 στην πόλη Βρότσλαβ της Πολωνίας, όπου ζει ως σήμερα.

To 2019 της απονεμήθηκε ετεροχρονισμένα το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2018, "για την αφηγηματική της φαντασία που με εγκυκλοπαιδικό πάθος αναπαριστά τη διάσχιση των συνόρων ως τρόπο ζωής", σύμφωνα με την ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας. Μεταξύ των πολλών βραβείων κέρδισε το 2018, το Man Booker International Prize.

Βιβλία:

 

-Primeval and Other Times,  (εκδ. Καστανιώτη)

-Πλάνητες (εκδ. Καστανιώτη)

-Το αρχέγονο και άλλοι καιροί (εκδ. Καστανώτη)

                    κ.α.

 

Ευανάγνωστο έργο, διαβάζετε page by page, όπως λένε οι άγγλοι συγχωριανοί μας. Μονόλογος, με υφή θρίλερ· αν ήταν κινηματογράφος θα έλεγα φιλμ νουάρ την ιστορία, την πρωταγωνίστρια ντετέκτιβ και την αστυνομία να κινείται με βήμα χελωνίσιο. Το κείμενο ρέει, η γραφή εικονοποιητική, με παρομοιώσεις, με μυρωδιές δάσους στην όμορφη κοιλάδα του Κλότζκο, Πολωνίας, που μεταβάλλεται, κατά τη συγγραφέα, σε τόπο αφιλόξενο, παγωμένο, ερημικό, με ελάχιστους κατοίκους, με ήλιο φειδωλό να τους φωτίσει και να τους ζεστάνει. Η ιστορία θα ήταν σκοτεινή εάν η εξαίρετη συγγραφέας δεν την εξωράιζε με χιούμορ. Τα χιόνια ο πάγος κάνει τα δασόβια ζώα να πλησιάζουν τα σπίτια για τροφή όμως οι λαθροκυνηγοί πανηγυρίζουν σκοτώνοντας πεινασμένα ζαρκάδια, αλεπούδες και άλλα ζώα,  αργά τη νύχτα αφήνοντας τα ίχνη τους στο χιόνι.

 

Στον τόπο αυτό ζει μοναχικά μια ηλικιωμένη δασκάλα των παιδιών του άγριου αυτού τόπου, που μας συστήνεται ως Γιανίνα Ντουσέικο. Η Γιανίνα με οικολογικές ευαισθησίες, πιστεύει στην αστρολογία και τα ζώδια· υπολογίζει τις πλανητικές κινήσεις με μαθηματικό τρόπο και εφ’ όσον μάθει την ηλικία κάποιου, τον ακτινογραφεί και γνωρίζει όλα τα ανατομικά του στοιχεία.

Η Γιανίνα μας συστήνει επίσης τους λιγοστούς της γείτονες και γνωστούς με παρατσούκλια που εκείνη επινοεί, ανάλογα πώς η ματιά της τους μετράει. Απέναντι μένει το Σκιάχτρο, έτσι τον βλέπει και έτσι αποκαλεί τον ηλικιωμένο άντρα, τον δε γιό του -αστυνομικός στο επάγγελμα όπως εκ των υστέρων έμαθε, τον λέει «το Μαύρο Παλτό», πάντα αυτό φοράει πώς αλλιώς να τον πει. Ένας άλλος γείτονας, Μεγάλη Πατούσα τον αποκαλεί, μένει γύρω στα πεντακόσια μέτρα μακριά από το σπίτι της. Είναι αποκρουστικός άνθρωπος, φοράει πάντα μπότες, κλέφτης και ύπουλος, δεν έχει πολλά πάρε δώσε μαζί του. Είναι μονόχνοτη, έχει περίεργες απόψεις κατά την άποψη των συγχωριανών της και γνωστή στην αστυνομία, ως αλαφροΐσκιωτη, μια και τους βομβαρδίζει με τις  καταγγελτικές της επιστολές, επισημαίνοντας την άγρια εξόντωση ζαρκαδιών, αλεπούδων και άλλων ζώων από κυνηγούς και λαθροκυνηγούς. Η διατροφή της λιτή, με αποκλεισμό του κρέατος. Έχει αμέριστη αγάπη για όλα τα ζώα, έντομα και  λοιπά του πλανήτη, είναι μία φανατική υποστηρίκτρια των ζώων, επομένως της ζωής, του πολιτισμού των λαών, της ευγένειας, του σεβασμού, του καθήκοντος του ανθρώπου για την πανίδα, χλωρίδα και κάθε μορφή ζωής.

 

Η Γιανίνα είναι γνώστρια της αστρολογίας, παίζει στα δάχτυλα τις κινήσεις των πλανητών και ειδήμων στα ανατομικά στοιχεία κάποιου αρκεί να ξέρει την ημερομηνία γεννήσεώς του.

 

Σημαντικοί χαρακτήρες του έργου: το Σκιάχτρο, (γείτονας), ο νεαρός φίλος και παλαιός μαθητής της, ο Ντίζο, που μαζί μεταφράζουν την ποίηση του Μπλέικ, η Κόρη, κι ο Μπόρος.

  

Στην χιονισμένη και παγωμένη γειτονιά της, όμως, συμβαίνουν παράξενοι και αδικαιολόγητοι θάνατοι· τέλος οι θάνατοι, παρατηρώντας τα ίχνη ζαρκαδιών, στους χώρους που σκοτώθηκαν οι νεκροί, αποδίδονται κατά την Γιανίνα σε άγριες δολοφονίες. Οι νεκροί είναι καθημερινοί κακοποιοί της κάθε εποχής, κατά Γιανίνα, κομμάτια συνόλου βλαπτικότητας του κόσμου και τα ζώα εκδικούνται.

 

Εντύπωση κάνει το λεβητοστάσιο της Γιανίνα, όπου εκεί, στο υπόγειο, συναντάει τα αγαπημένα φαντάσματά της όπως τη μητέρα και τη γιαγιά της, αλλά και καταφύγιο φυγάδων.   

 

Απανθίσματα:

 

Every Night & every Morn

Some to Misery are Born

Every Morn & every Night

Some are Born to sweet delight,

Some are born to Endless Night.

          ***

«..διάβασα στο «Χρησμοί και Πραγματικοί Βρετανοί» της13ης Οκτωβρίου 1807 ότι – κι εδώ ο Ντίζο είχε συμπληρώσει με μολύβι: κύριος Black Coat- Χειρουργός, με το ψυχρό μένος του Ροβεσπιέρου* οδήγησε την Αστυνομία εναντίον του Προσώπου, των Αγαθών και της Περιουσίας ενός Αστρολόγου για να τον φυλακίσει. Ο Άνθρωπος που Διαβάζει τα Άστρα καταπιέζεται συχνά από τις Επιρροές τους, όπως ο Νευτωνιστής**- (που δεν τα διαβάζει και δεν μπορεί να τα διαβάσει καταπιέζεται από δικούς του Συλλογισμούς και Πειράματα. Όλοι μπορεί να εκτεθούμε στο Λάθος. Ποιος μπορεί να πει ότι δεν είμαστε όλοι υποκείμενοι στο Έγκλημα;

                                        ***********

 

*Ροβεσπιέρος (1758-94) ηγετική μορφή της Γαλλικής Επανάστασης, εμψυχωτής της «Τρομοκρατίας»

 

**Newton)1642-1727) Άγγλος,φυσικός,αστρονόμος,μαθηματικός και φιλόσοφος  από τους θεμελιωτές της σύγχρονης επιστήμης.

 

***(Μπλέικ Ουίλιαμ (1757-1827) Άγγλος ποιητής, ζωγράφος και στοχαστής.

 

 

 Τζένη Μακαριάδη,

για τη Δημοτική Λέσχη Ανάγνωσης Διονύσου