ΜΕΡΚΑΝΤΟ της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΜΑΛΙΓΚΑ εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

 

      12.11.2026.   

        Ευγενία-Τζένη Μακαριάδη

    Για τη Δημοτική Λέσχη Ανάγνωσης Διονύσου

 

                                  ΜΕΡΚΑΝΤΟ

                        Της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΜΑΛΙΓΚΑ,

                                 εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

 

Η Μαρία Μαμαλίγκα τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος - Νουβέλας 2025 για το βιβλίο της «Μερκάντο». Γεννήθηκε στη Ρόδο. Σπούδασε χημεία και σινεμά, σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, στην Αθήνα (ΕΚΠΑ) και στην Αγγλία (UEA).

Διδάσκει κινηματογράφο στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. 

Έχει δημοσιεύσει διηγήματα και κριτικά κείμενα για τα εικαστικά και τον κινηματογράφο σε εφημερίδες και περιοδικά. Από τις εκδόσεις ΕΣΤΙΑ κυκλοφορούν τέσσερα βιβλία της για παιδιά.

ΜΕΡΚΑΝΤΟ είναι από εβραιο-ισπανική λέξη -γι’ αυτόν που εξαγοράστηκε με λύτρα από τον Άγγελο του Θανάτου.  (Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το έργο είναι και ιστορικό με θέμα το Ολοκαύτωμα, ούτω ειπείν τη γενοκτονία έξι εκατομμυρίων Εβραίων της Ευρώπης από τη Ναζιστική Γερμανία και τους συμμάχους της μεταξύ 1933 και 1945. Είναι και πολύ ερωτικό και πολύ γυναικείο και ακόμα πώς σε εποχές απαγορευτικές στη γυναίκα, ένα κορίτσι διένυσε από τα εφηβικά χρόνια μέχρι την ενηλικίωσή της την απελευθέρωση από κάθε είδους επιρροή. Ευανάγνωστο βιβλίο, γλώσσα που ρέει, πλούσιο σε εικόνες ως κινηματογραφικές και οι διάλογοι ζωντανοί ως θεατρικοί. Η αφήγηση τριτοπρόσωπη, ενόσω υπεισέρχεται η πρωτοπρόσωπη ημερολογιακή γραφή της κεντρικής ηρωϊδας, που ζωντανεύει τα γεγονότα, σύμφωνα με τη δική της αλήθεια, χωρίς συναισθήματα και προκαταλήψεις.

Εντυπωσιακές εικόνες, των τόπων που διανύει η νεαρή σεφαρδίτισσα Ντέφνε, κεντρικός χαρακτήρας του έργου, όπως της Ρόδου, της Κωνσταντινούπολης, της Μαρμαρίδας, κ.α., σαν να ακολουθεί ο αναγνώστης βήμα βήμα ταξίδι ζωής, ταξίδι επιβίωσης, ταξίδι ενηλικίωσης, σε χρόνους που ο θάνατος για το φύλο τη φυλή ή την καταγωγή, αν θέλετε, είναι αιτία για φρικτούς βασανισμούς και απάνθρωπους θανάτους όπως η απανθράκωση ανθρώπων στα στρατόπεδα Γερμανίας, Αυστρίας, Πολωνίας και άλλων πολλών χωρών.

Η  εβραϊκή οικογένεια, είναι διαφορετική με τις άλλες κοινότητες της Ρόδου, όμως κυλάει ήρεμα και καλά η ζωή τους. Προμηνύεται ο ΒΠΠ κι η καταστροφή της οικογένειάς της νεαρής Ντέφνε, λόγω φύλου και καταγωγής, δεν αργεί.

Το κορίτσι γνωρίζει στο τουρκικό προξενείο τον μορφωτικό ακόλουθο του προξένου, έναν ευρυμαθή νέο και ονειροπόλο ποιητή, που θα γίνει ο δάσκαλός της των γαλλικών. Ερωτεύονται και μένει έγκυος. Εκείνος σκοτώνεται μετά από βομβαρδισμό του προξενείου. Εκείνη Κατορθώνει ανάμεσα σε κραυγές τρόμου, φόβου, θανάτων, απωλειών και προκαταλήψεων να μεταναστεύσει, να εξελιχτεί και να κάνει αυτό που της υπαγορεύει η σκέψη της, όπως, η αυτονομία και η πραγματοποίηση των ονείρων της. Το ξέφωτο της ελευθερίας δεν θα αργήσει να απαλύνει τον πόνο των απωλειών αγαπημένων προσώπων και να δώσει τον δρόμο εκείνο της γνώσης και του  πολιτισμού.

 

(Επέλεξα ένα κομμάτι του έργου συγκίνησης και χαράς του έρωτα, ώστε να αποφύγω να γράψω το τραγικό τέλος εκατομμυρίων ανθρώπων ως και πανίδας και χλωρίδας,  θυμάτων του φρικτού Β.Π.Π.).

Απανθίσματα

Ρόδος, 22 Σεπτεμβρίου 1943: Μου κρατάει τη ζακέτα να τη φορέσω. Αυτό μου δίνει μια αίσθηση αβρότητας, πολυτέλειας. Δεν είμαι συνηθισμένη. Είναι τόσο διαφορετικός από τ’ αδέλφια μου.

Κρίμα που η ζάχαρη διαλύεται τόσο γρήγορα μέσα στο στόμα. Δεν κατάφερα να διατηρήσω τη μάντολα που με κέρασε, ούτε στη μισή διαδρομή. Μαζί με τη ζάχαρη αισθάνθηκα να λιώνουν ο σκελετός και οι μύες μου. Είχα αφήσει πίσω μου την Γκρεγκάια και βάδιζα στον παραλιακό δρόμο. Ξάφνου σήμαναν δυνατά οι καμπάνες. Ο απόηχός τους στο κεφάλι μου ενισχύθηκε σε ηχείο. Από κει απλώθηκε στο υπόλοιπο σώμα. Μ’ έκανε να νιώσω ένα μικρό κομμάτι του σύμπαντος, ολότελα ανοιχτό στη ζωή.

Την επόμενη μέρα στο σπίτι του κάθονται και πάλι αντικριστά στο λευκοντυμένο τραπεζάκι, με το βιβλίο ανοιγμένο ανάμεσά τους, ενώ ο μορφωτικός ακόλουθος αρχίζει να διαβάζει δυνατά γαλλικούς στίχους: «Οι Κινέζοι βλέπουν τα ώρα μέσα στα μάτια των γάτων…» Όταν φτάνει στα λόγια «Ναι βλέπω την ώρα… συμπληρώνει «στα μάτια σου» και αγγίζει το χέρι της που παραμένει ακίνητο. Την ανασηκώνει απ’ αυτό το χέρι, την οδηγεί στο ντιβάνι, την παίρνει στην αγκαλιά του και την αφήνει στο δαμασκηνό υφαντό. Ξαπλώνει στο πλάι της κι ανοίγει ένα ένα τα κουμπιά από το πουκάμισο και τη φούστα της. Τα σώματά τους  συμπλέκονται, η ανάσα τους γίνεται μία. Όταν χωρίζουν ξανά, της προτείνει να φύγουν μαζί -το ταχύτερο- στην απέναντι ακτή. Εκείνη αρνείται με μια κίνηση του κεφαλιού. Της κλείνει προσεκτικά τα κουμπιά στα ρούχα, τη βοηθά να συμμαζέψει τις άτακτες μπούκλες των μαλλιών της με μικρές φουρκέτες. «Θέλω να γνωρίσεις τους φίλους μου», της λέει. «Κρίμα που δεν μπορώ να σου γνωρίσω κανέναν από τους δικούς μου», του απαντά.

Βγαίνουν έξω στη νύχτα, τα φανάρια των δρόμων είναι σβηστά, μόνο το φεγγάρι καθρεφτίζεται μέσα στη θάλασσα.

                                    …         …         …

ΗΘΟΠΟΙΟΣ της ΑΝΝ ΕΝΡΑΊΤ (εκδόσεις: ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ)

 ΗΘΟΠΟΙΟΣ της ΑΝΝ ΕΝΡΑΊΤ (γεν. 1962 Δουβλίνο)

11.06.2026.

 

 

 

Ηθοποιός , της Ανν Ενραϊτ (γεν.1962 Δουβλίνο)

 

 

Η Αν Ένραϊτ είναι Ιρλανδή συγγραφέας στην οποία απονεμήθηκε το Βραβείο Μπούκερ 2007. Η Ένραϊτ έχει δημοσιεύσει δοκίμια, διηγήματα, ένα μη μυθοπλαστικό λογοτέχνημα και τέσσερα μυθιστορήματα.

 

 Η συγγραφέας με ευαισθησία περιγράφει την οικογένεια, την Ιρλανδία, όπως συνηθίζει στην συγγραφή της.

Με την αφήγηση σε παρελθοντικό χρόνο και σε ενεστώτα, συνδέει προσωπικά περιστατικά των ηρωίδων της με πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα της εποχής τους.

Πρωτο-πρόσωπη αφήγηση, λυρική γραφή, με χιούμορ, κατά ριπάς,  γυμνό από συναίσθημα, αν και συναισθηματικό το θέμα, αναφορά στη φήμη, στην πολιτική, στην εξουσία, στη βία και στο μεγαλείο της αγάπης.  Απομαγεύει τους ήρωες του θεάματος, είναι μοντερνιστικό και παράλληλα κλασικό, με ωραίες υπονομεύσεις. Το έργο ερευνά την γυναικεία ψυχοσύνθεση ή αν θέλετε τις κρυφές πληγές της γυναίκας, μέσα στην οικογένεια, στο επάγγελμα, στην τέχνη. Μέσα από τα μάτια μιας κόρης, της Νόρας, η οποία είναι συγγραφέας, και μετά από μια συνέντευξή της για την μητέρα της, Κάθριν Ο’Ντελ, διάσημη ιρλανδή ηθοποιός θεάτρου, αποφασίζει στα πενήντα οχτώ της (ηλικία που πέθανε η  μητέρα της,) να γράψει βιβλίο για τη ζωή εκείνης και τη δική της.

 

Είναι στενός δεσμός η σχέση μάνας – κόρης και η κόρη γίνεται ομπρέλα προστασίας στη μάνα, και από το τραυματικό παρελθόν της, και για να διαφυλάξει την κληρονομιά της.

 

Για την Κάθριν Ο’Ντελ η τέχνη την βοηθά να ξεφεύγει από τις πληγές του παρελθόντος. Κρύβει τον βιασμό της σε νεαρή ηλικία, δεν γινόταν να δηλώσει ότι ήταν bisexual στο συντηρητικό κοινό της και μέσα στα φώτα της δημοσιότητας, το σκοτεινό παρελθόν της την οδηγεί στην κατάθλιψη και στην παραφροσύνη.

 

Παράλληλα, με την γραφή του έργου, η Νόρα αφηγείται και τη δική της ιστορία, τον βιασμό της, πληγή χαίνουσα, καθώς επίσης και την σχέση με τον σύζυγό της, που άλλοτε  απευθύνεται καταγγελτικά και άλλοτε τρυφερά.

 

 

Από το βιβλίο: Το επόμενο πρωί ρίχνω μια ματιά σ’ ό,τι έχει απομείνει μέσα στο καφέ βαλιτσάκι: χρησιμοποιημένα αεροπορικά εισιτήρια, ένα ροζ πιστοποιητικό εμβολιασμού για ευλογιά, ένα ιρλανδικό δίπλωμα οδήγησης (αν και ποτέ, απ’ όσο γνωρίζω, δεν έδωσε εξετάσεις), μαζί με άλλα απελπιστικά ξεθωριασμένα επίσημα και ανεπίσημα χαρτιά. Βρίσκω προσχέδια για ένα σημείωμα που έστειλε τo 1951 από τη διεύθυνση στο Μπρεντγουντ. «Σ’ ευχαριστώ για το δείπνο χτες βράδυ». Ναι είμαι ζόρικη αλεπουδίτσα, Ένα μικρό σημείωμα για να σε ευχαριστήσω για το δείπνο χτες βράδυ. Ξύπνησα σήμερα το πρωί με λαμπερό βλέμμα και φουντωτή ουρά. Η μικρή Ιρλανδέζα αλεπουδίτσα σου.

 

Τα κοιτάζω για κάμποση ώρα. Τα έστειλε-ή δεν τα έστειλε-τη χρονιά πριν γεννηθώ. Αναρωτιέμαι αν το σημείωμα προοριζόταν για κάποιον εραστή, ίσως ακόμα και τον πατέρα μου το φάντασμα που κουβαλώ στο αίμα μου· έναν άντρα που θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε άντρας, αν και αυτός δεν ήταν οποιοσδήποτε άντρας, ήταν ένας πολύ συγκεκριμένος άντρας, είμαι σίγουρη. Είναι ένας άνθρωπος, συνειδητοποιώ που αναζητώ ψαχουλεύοντας τα χαρτιά.

 

Ίσως αυτός ο άντρας να μην υπήρχε μόνον στα μικρά αυτιά μου με τους ανύπαρκτους λοβούς. Ίσως να υπήρχε στον τρόπο σκέψης μου, στην καλωδίωση του εγκεφάλου μου. Είχα ένα μυαλό γυάλινο, ήθελα να της πω. Κι αυτό δεν ήταν κάτι καλό ή κακό· ήταν απλώς κάτι που με διαφύλασσε από το κακό.

 

Ευγενία (Τζένη) Μακαριάδη, για τη Δημοτική Λέσχη Ανάγνωσης Διονύσου.

 

14.05.2026

 

Ευγενία (Τζένη) Μακαριάδη,

Για την Δημοτική Λέσχη Ανάγνωσης Διονύσου

                                    .

James Joyce

ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ

 

Ο Τζέιμς Τζόις (1882-1941), κορυφαίος Ιρλανδός μοντερνιστής, επηρεάστηκε βαθιά από τον ρεαλισμό του Γκυστάβ Φλωμπέρ, την ψυχολογική εμβάθυνση του Άντον Τσέχοφ και την ιρλανδική πραγματικότητα. Η γραφή του, ειδικά στους "Δουβλινέζους", συνδυάζει νατουραλιστικά στοιχεία με την ανάγκη του καλλιτέχνη να είναι "απών" και αντικειμενικός, επηρεασμένος από τον Φλωμπέρ.

 

 "Οι Νεκροί" του Τζέιμς Τζόις είναι ένα εμβληματικό διήγημα που κλείνει τη συλλογή "Δουβλινέζοι" και θεωρείται ένα από τα κορυφαία έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Είναι γνωστό ότι ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ είναι προετοιμασία του έργου Οδυσσέας. Ποιητική γραφή, εμφαντικός ο συγγραφέας στην ψυχολογική εμβάθυνση του ανθρώπου. Πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, μελαγχολία, ο καιρός μουντός, λεπτομερείς περιγραφές εύπορου κλειστού περιβάλλοντος νεκρών και ζωντανών, ψυχολογεί την οικογένεια και το περιβάλλον. Φλεγματικό χιούμορ, η Ιρλανδικότητα και η ιθαγένεια, η μανία του. Θεωρείται ανανεωτής λογοτέχνης.

 Σε τρεις φράσεις του έργου, που αφουγκραζόμαστε από τον πρωταγωνιστή, τον Γκέιμπριελ Κόνροϊ, οδηγούν σε σκέψεις χρόνια κρυμμένες στα βάθη της ανθρώπινης συνείδησης: ότι οι νεκροί δεν είναι μόνο αυτοί που έχουν φύγει, αλλά και όσοι ζουν χωρίς να ζουν πραγματικά. Η φράση «πεθαμένοι της ζωής» μας κάνει να αναρωτηθούμε, μήπως και εμείς είμαστε ήδη νεκροί σε κάποια πράγματα.

Μια παραδοσιακή οικογενειακή γιορτή, μάλλον Χριστουγέννων-Πρωτοχρονιάς, συγγενείς και λίγοι φίλοι, διαδραματίζεται στις απαρχές του περασμένου αιώνα, στο Δουβλίνο, στο εύπορο σπίτι, των ηλικιωμένων Κέιτ και Τζούλια μαζί με την ανιψιά τους Μαίρη-Τζέιν. Μια χοροεσπερίδα, που γίνεται κάθε χρόνο, με λουκούλλεια εδέσματα, όπου γνωρίζουμε συγγενείς, φίλους των ηλικιωμένων γυναικών, ανθρώπους γελαστούς νέους, γέρους, παιδιά, στιγμές χαράς, μουσικής, χορού, αλλά και κούρασης. Στιγμές απογοήτευσης, στιγμές πόνου και ντροπής για έναν συγγενή που μπαίνει τρεκλίζοντας (από την καθημερινή κραιπάλη) στο σπίτι με τόσους επίσημους καλεσμένους και κάποιες επώδυνες στιγμές ενός  ανεκπλήρωτου έρωτα, της Γκρέτα, συζύγου του Γκέιμπριελ, (πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες του έργου) που εξομολογείται μετά από ένα τραγούδι, που ακουγόταν εκείνη την ώρα, ότι της θύμισε έναν νεανικό της έρωτα, και ξέσπασε σε κλάματα. Ο συγγραφέας μας επισημαίνει την άγνοια του Γκέιμπριελ, όσων την αφορούν, αποξένωση μετά από πολύχρονο έγγαμο βίο.

Ο Γκέιμπριελ είναι αγαπημένος ανιψιός της Τζούλιας και Κέιτ, (των ηλικιωμένων γυναικών, που κάνουν το πάρτι),  πιστός στον θεσμό του γάμου και ερωτευμένος με την σύζυγό του, την πανέμορφη Γκρέτα. Μετά την αποκάλυψη της γυναίκας του για τον νεανικό της έρωτα, σκεφτόταν ότι ο νεαρός –παρότι πεθαμένος- έχει τη δύναμη, μέσω της μνήμης, να εισβάλλει ακόμα στην ψυχοσύνθεσή της, έτσι ώστε να καθορίζει τα πάθη και τις επιλογές της. Καθώς η καρδιά της έχει κλειδώσει την εικόνα των ματιών του εραστή της, μέχρι σήμερα.

Ο Γκέιμπριελ Κόνροϊ, βιώνει συναισθηματικές ανατροπές, νιώθει ζήλια, για ένα νέο παιδί που σηκώνεται άρρωστος από το κρεβάτι του, πάει κάτω από το παράθυρο της νεαρής Γκρέτα, να την αποχαιρετήσει και στέκεται εκεί, ενόσω το χιόνι πέφτει, προπομπός του τέλους του. Νιώθει τον νεκρό να ανατρέπει έναν κατά τα φαινόμενα πετυχημένο έρωτα και να θεωρεί τον εαυτό του, έτοιμο να ταξιδέψει δυτικά.

 

*--Από το βιβλίο: Ένας ένας όλοι γίνονται σκιές. Καλύτερα να περάσεις θαραλλέα στον άλλο κόσμο, μες στην αποθέωση του πάθους, παρά να  ξεθωριάζεις και να μαραζώνεις θλιβερά από τα γηρατειά.

                                       ***---***