ΕΓΩ; του PETER FLAMM

 

12.02.2026

 

                                ΕΓΩ; του  Πέτερ Φλαμμ

                                   Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

 

 

 

Ο  Έριχ Μόσε, γνωστός με το ψευδώνυμο Πέτερ Φλαμμ, γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1891 και απεβίωσε το 1963 (72 χρόνων) στη Νέα Υόρκη. Ήταν ψυχίατρος και μεταξύ των ασθενών του ήταν και ο βραβευμένος με Νόμπελ λογοτεχνίας Ουίλιαμ Φόκνερ. Προσωπικότητες όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, Τσάρλι Τσάπλιν και Tόμας Μαν επισκέπτονταν το σπίτι του.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του δημοσίευε επιφυλλίδες και διηγήματα. To μυθιστόρημά του ΕΓΩ; προκάλεσε μεγάλη αίσθηση, εκδοθέν το 1926 από τον οίκο S.Fischer.

 

 

 

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση - μονόλογος- από τον συγγραφέα ταυτιζόμενος με το κεντρικό πρόσωπο του έργου, τον γιατρό Χανς Στερν και τον ταυτοπρόσωπό του Βίλχελμ Μπέτουχ.  

Έχουμε πολλές σκηνές, μνήμες, διαλόγους και εικόνες, ένα (θραυσματικό) λογοτέχνημα που καλούμαστε να συνδέσουμε το νήμα σε ένα έργο ρεαλιστικό ή μη.

Εγώ; Ή όχι Εγώ; Αναρωτιέται ο πρωταγωνιστής. Είναι άραγε μια σκέψη αδικίας; Είναι ένα ανεκπλήρωτο όνειρο; Ή μια έντονη επιθυμία, ώστε να χωρίζεται το άτομο σε μια σχάση του εαυτού;

 

Ένας τραγικός μονόλογος, με τίτλο ΕΓΩ; και στη συνέχεια ΟΧΙ ΕΓΩ; αφηγείται ένα ψυχολογικό μεταφυσικό έργο για το δράμα ανθρώπου που επιστρέφει ζωντανός από τον ζόφο του πρώτου παγκόσμιου πόλεμου, νεκρανασταίνοντας στρατιώτη της σειράς του. Ο συγγραφέας ακολουθεί με επιδεξιότητα γράφοντας ένα έργο μοντερνισμού -εν έτει 1926- ως την τέχνη του εξπρεσιονισμού, με λίγα λόγια της μη ρεαλιστικής εικόνας, παρά μόνο στην έκφραση του υποκειμενικού και προβάλλει φόβους, συγκινήσεις και παρεξηγήσεις, ως ένα τρομακτικό παραμύθι που τόσο πολύ οι βόρειοι λαοί ενδιαφέρονται και αγαπούν.

Το θέμα του βιβλίου αντιπολεμικό, πολύσημο, κοινωνικό με αντιθέσεις σε κάθε παράγραφο και εικονικές περιγραφές.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο είπα ότι είναι ένα ιστορικό βιβλίο που θα αρέσει σε αρκετές από τις ομοτράπεζές μας, όμως η δομή του έργου, η πλοκή του είναι ένα αμιγές λογοτεχνικό έργο, σε παράλληλες εξιστορήσεις που δύσκολα ξεχωρίζεις τους πρωταγωνιστές, αφού έχεις να κάνεις με τη ζωή και τον θάνατο δυο προσώπων, δυο στρατιωτών κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (28 Ιουλ 1914 – 11 Νοε 1918), που η αμείλικτη ανθρωποσφαγή στοίχισε τη ζωή είκοσι εκατομμυρίων ανθρώπων και επιπρόσθετα 5.17 εκατομμύρια από την Τριπλή Συνεννόηση, 3.4 εκατομμύρια από την Τριπλή Συμμαχία Μ. Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας) και 13-14 εκατομμύρια νεκρούς αμάχους, κυρίως από πείνα, ασθένειες και σφαγές, ενώ η πανδημία της Ισπανικής Γρίπης αύξησε δραματικά τους θανάτους, με εκτιμήσεις να φτάνουν τα 66 εκατομμύρια συνολικά, αν συμπεριληφθούν οι έμμεσοι θάνατοι.

 

Το μυθιστόρημα, ανάμεσα στην ιστορική αλήθεια μας αναφέρει με πειστικότητα, πως ένας ακόμα ζωντανός στρατιώτης στα χαρακώματα και συγκεκριμένα ο  Βίλχελμ Μπέτουχ, σκύβει πάνω στον νεκρό Χανς Στερν, της ίδιας σειράς, και παίρνει (ή κλέβει, αν θέλετε) την ταυτότητα-διαβατήριο του Χανς και χωρίς να σκεφτεί ιδιαίτερα, την ιδιοποιείται. Έτσι, ο φτωχός Βίλχελμ νεκρανασταίνει τον άτυχο Χανς, τυχερό στη ζωή ως γιατρός και αξιωματικός του στρατού και όχι μόνο, εφ’ όσον η οικογένεια του νεκρού η σύζυγος και η μητέρα του τον υποδέχονται ως να ήταν ο Χανς. Άραγε δεν αντιλαμβάνονται την αντικατάσταση; Το σκυλί τους ο Νέρο γιατί του φέρεται εχθρικά και τον τραυματίζει; Γιατί είναι το μόνο μέλος της οικογένειας που καταλαβαίνει τον ξένο που καταχράται την εργασία, την οικογένεια, την αποδοχή, όπως ο νεκρός είχε αφήσει, για να πάει στον πόλεμο;. Ο σφετεριστής συνάμα, με τον σκύλο κατά πόδας, που εντωμεταξύ τον έχει αποδεχτεί, θα πάει και στο δικό του υποδεέστερο σπίτι και οικογένεια, χωρίς βεβαίως να απορρίψει πρώτον τον έρωτα που νιώθει για την Γκρέτε σύζυγο του άτυχου Χανς, ένα κορίτσι γαλανό, με λαμπερά, χρυσοκάστανα μαλλιά  σαν από πίνακα του Τιτσιάνο και δεύτερον τη φήμη και την επιστημοσύνη ως γιατρού. Ένα όνομα  και όπως μας λέει – τι είναι ένας άνθρωπος και το όνομά του;- μάλιστα χαίρεται για το νέο του όνομα, ενώ τον προσέβαλε το πραγματικό του, που ανέκαθεν είχε την ειρωνεία του επωνύμου του «Μπέτουχ», που σημαίνει σεντόνι. Επιπλέον διαπιστώνει ότι του λείπει ο αφαλός και αναρωτιέται αν είναι άνθρωπος, αν είναι ένα όνομα, μια ταυτότητα μόνο και δεν ανήκει σε καμιά κοινωνία ως άνθρωπος σε άλλους ανθρώπους, παρά μόνο με το όνομα γίνεται να ενταχθεί στο κοινό πεπρωμένο των ανθρώπων. Έχει άραγε ταυτιστεί με τη νέα του ταυτότητα; Έχει απορρίψει την δική του οικογένεια, μόνο και μόνο για την επιστημοσύνη του σκοτωμένου Χανς; και την ευμάρειά του; την τάξη του; την γυναίκα του, που ερωτεύτηκε και αγάπησε; Και τι περίεργο που τον αποδέχτηκε η οικογένεια, καθώς και οι γνωστοί και φίλοι του Χανς. Είναι ο ίδιος που δολοφονεί τον φίλο της νέας οικογένειάς του, τον Μπόργκες, που μαντεύει εξ αρχής την αλήθεια και τον ξεσκεπάζει;

 

 

Σημείωση: Επέλεξα απόσπασμα για την ομορφιά όπως ο συγγραφέας που επιμελώς αποκρύβει τον ζόφο του πολέμου,

 

 Απόσπασμα:

…και τότε από τον στενό διάδρομο, στο ρεύμα του αέρα, μέσα στο λευκό φως που τρεμόπαιζε-εμφανίστηκε ξαφνικά το κορίτσι, η γυναίκα από το παράθυρο, χλωμή και χαμογελαστή, με ένα μικρό, άρρωστο, ταπεινό χαμόγελο, τα τρεμάμενα χείλη της, τα λαμπερά μπλε μάτια της να αντικρίζουν τα δικά μου, ώσπου ένα ρίγος διαπέρασε το λεπτό σώμα της, τα μάτια της βυθίστηκαν πίσω από τις μακριές σκοτεινές βλεφαρίδες, και το σώμα της, που είχε ξαφνικά πάρει κέρινη όψη, άρχισε να ταλαντεύεται. Θα έπεφτε αλλά με μια δρασκελιά βρέθηκα δίπλα της και τώρα την κρατούσα στην αγκαλιά μου, τα χλωμά χείλη της κινήθηκαν απαλά, η ζεστή της ανάσα χάιδεψε το πρόσωπό μου, κράτησα τρέμοντας το ζεστό κορμί της, κι εκείνη σαν όνειρο σήκωσε το λεπτό της χέρι, ψηλαφίζοντας με απόγνωση τα μαλλιά μου σαν κάτι να γύρευε. Αργά σήκωσε τις βλεφαρίδες της, και ένα γαλάζιο βλέμμα γεμάτο ανείπωτη τρυφερότητα έλαμψε μέσα από τα μάτια της. Και καθώς δάκρυα, το ένα μετά το άλλο, κυλούσαν ανεξέλεγκτα στα μάγουλά της, τα χείλη της άνοιξαν υγρά και απαλά σε ένα άλυτο φιλί.