"λογοκρίνοντας μια ιρανική ερωτική ιστορία"

του Σαχριάρ Μαντανιπούρ.
(γεν. το 1957 στο Σιράζ του Ιράν,
διδάσκει ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

12 Νοεμ. 2011.

Από ιρανική λογοτεχνία και κινηματογράφο δεν μπορώ να πω ότι έχω εμπειρίες. κάτι λίγα για τον ακουστό σκηνοθέτη Αμπας Κιαροστάμι καθώς και την πολλή καλή ταινία, που είδα πρόσφατα, με τίτλο "ένας χωρισμός" του σκηνοθέτη Ασγκάρ Φαρναντί, (καλύτερη ταινία στο 61ο διεθνές φεστιβάλ του Βερολίνου).

Με το πιο πάνω βιβλίο, η αλήθεια είναι ότι το διάβασα χωρίς διακοπή, ήταν σαν να περιδιάβαινα το κέντρο της Τεχεράνης κρυμμένη πίσω από μια μαντίλα (τσαντόρ) και ένα κεφαλομάντιλο.

Ακολουθούσα κατά πόδας έναν από τους ήρωες του βιβλίου και συγκεκριμένα τον αφηγητή-συγγραφέα με τον όνομα Σαχριάρ (πιθανόν το alter ego του συγγραφέα), ο οποίος άνοιγε διάλογο ρωτώντας εμένα την κρυμμένη ευρωπαία για το τι γράφει, τι θα γράψει και γιατί, ώστε να αποφύγει σκοπέλους απόρριψης του προς έκδοση πονήματός του κατά τη λογοκριτική διαδικασία, από την οποία θα μπορούσε κατηγορηθεί για δολιότητα, ανηθικότητα, απιστία και λοιπές κολάσιμες πράξεις και ιδέες με άμεσο κίνδυνο την ποινή φυλάκισής του.


Προχωρούσα λαχταρισμένα, διότι ο κίνδυνος ήταν ορατός σε κάθε βήμα, σε κάθε κίνηση, ακόμα και σε κάθε σκέψη ή ερώτησή μου προς τον συγγραφέα, που θα μπορούσε να κάνει το κατασκοπευτικό-εξουσιαστικό "μάτι" που απλώνεται απ' άκρη σε άκρη της χώρας να με εντοπίσει, να με ακινητοποιήσει με τα stun baton (τα ρόπαλα δηλαδή που προκαλούν ηλεκτροσόκ στους διαδηλωτές και τους ακινητοποιούν προσωρινά), ή να με συλλάβουν με την κατηγορία της μέθης για ένα ποτό που ήπια παράνομα, να με οδηγήσουν στην πλατεία και να με συνετίσουν με πενήντα βουρδουλιές μπροστά στον κόσμο. Τιμωρία που γίνεται κατά συνήθεια στη χώρα του, όπως ο συγγραφέας με βεβαιώνει.

Για να σας δώσω να καταλάβετε τη θέση μου θυμηθείτε τον ήρωα Γουϊνστον Σμιθ στο μυθιστόρημα του Τζορζ Όργουελ με τίτλο 1984.

Παρ' ότι ο συγγραφέας ιστορεί το θέμα του με εξυπνάδα περισσή χαριτολογώντας, προσπαθεί να με πείσει ότι θα τελειώσει το πόνημά του, που δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια τρυφερή ερωτική ιστορία και παρά τις δυσκολίες θα καταφέρει να το εκδώσει στη χώρα του, αφού συγκαλύψει τα μέρη εκείνα που κατά πάσα πιθανότητα θα απορρίπτονταν από τη λογοκρισία και τότε το πόνημα θα μπορούσε να παραμείνει εσαεί στα συρτάρια του λογοκριτή. Θέλει, λεει, αυτή τη φορά να γράψει κάτι ρομαντικό, ερωτικό με ευτυχές τέλος και όχι με θανάτους και σκοτωμούς, όπως μέχρι τώρα έγραφε...

υπάρχει όμως και η μαγεία εκείνη της γραφής όπου οι ήρωές σου σε οδηγούν εκεί που εσύ πολλές φορές θέλεις να αποφύγεις και οι ατυχείς συμπτώσεις μπορεί να σε φέρουν μπρος στην αγχόνη, γι αυτό κοίτα να λακίσεις, να σωθείς, κι άφησε χωρίς τέλος το παραμύθι σου γιατί πρόλαβε και το σκότωσε το φάντασμα του Χάρου που από την αρχή καραδοκούσε.

Τώρα θα μου πείτε ποια είναι τα μέρη εκείνα που μπορεί να απορριφθούν και γιατί δεν το κάνει ο συγγραφέας ευθύς εξ αρχής, ώστε να έχει το πόνημά του την ευτυχή κατάληξη της έκδοσής του.

Ρώτησέ με το γιατί, να σου απαντήσω, μου λεει ο συγγραφέας και έτσι το ερώτημά μου και δικό σας έχει τις εξής διευκρινίσεις:

Απαγορεύεται ο συγγραφέας να συντάσσει κάποιες λέξεις ή προτάσεις που κατά τον εγκέφαλο της επιχειρήσεως λογοκρισίας μπορεί να υπονοεί κάτι άλλο απ' αυτό που γράφει, ή να είναι επίσης συγκαλυμμένα και αντιθετικά σ' αυτά που οι αρχές πρεσβεύουν.

Έτσι μπορεί ο συγγραφέας να γράψει μια ερωτική ιστορία, αφού θα αποφεύγει "δια ροπάλου", λέξεις όπως: κίνηση, χορός, μουσική, έρωτας, ξύρισμα, μαγεία, μάγος, τζόγος, ποτό, μεθύσι, τύμπανα, φιλί, σεξ, αγκαλιά, στήθος, φίδι, κλπ., κλπ., καθώς και ερωτικά σημεία του ανθρωπίνου σώματος. επίσης να βρεθεί το ερωτευμένο ζευγάρι, της μυθιστορίας, μαζί όχι μόνο σε ιδιωτικό χώρο, αλλά και σε δρόμο ή πεζοδρόμιο και άλλα πολλά που δεν θα φτάσουν σελίδες σελίδων να περιγραφούν. Όμως επιτρέπονται οι προσευχές και οι ύμνοι στον Αλλάχ.

Εδώ ο συγγραφέας μού απευθύνει το γνωστό: ρώτησέ με γιατί, να σου απαντήσω.

Η απάντηση είναι ότι στη χώρα του για να μην περπατούν άντρες και γυναίκες μαζί σ' ένα πεζοδρόμιο, έχουν ορίσει κάποιες μέρες να περπατούν οι γυναίκες στον πεζόδρομο δεξιά και οι άντρες αριστερά.

Βέβαια έχεις την ελευθερία εκτός των προσευχών και υμνωδιών στον Αλλάχ, να θαυμάζεις και να εξυμνείς το γαλάζιο του ουρανό, τον λαμπερό ήλιο, τα αστέρια, το φεγγάρι, τα αρωματικά φυτά και λουλούδια, εκτός της ορχιδέας, ή άλλων λουλουδιών που θυμίζουν κάποιο ερωτικό σημείο του ανθρωπίνου σώματος. Ελεύθερα να ακούς, να διαβάζεις, να σπουδάζεις λογοτεχνία και ποίηση που γράφτηκε αιώνες πριν και να ζεις ανάμεσα με φαντάσματα ποιητών, λογοτεχνών που έζησαν προ επτακοσίων χρόνων, ή αυτών που πρόκειται να γεννηθούν και περιδιαβαίνουν καθημερινά τη χώρα. Ακόμα να ζεις καθημερινά με τη δαμόκλειο σπάθη στο κεφάλι σου κάποιας επαπειλούμενης κατηγορίας με ποινή απαγχονισμού.

Μ' αυτά τα λόγια ο συγγραφέας μάς βεβαιώνει ότι στην πατρίδα του στο Ιράν δεν είσαι ο εαυτός σου, ζεις και πεθαίνεις χωρίς γιατί.

Οι βασικοί ήρωες της μυθιστορίας είναι εκτός του Σαχριάρ, που γνωρίσαμε, η πανέμορφη φοιτήτρια Σάρα, ο Ντάρα πρώην κινηματογραφιστής, που είναι ερωτευμένοι, ο λογοκριτής Πετρόβιτς και μην σας κάνει εντύπωση ρόλο παίζει και ο αναγνώστης με τον οποίο συνομιλεί ο Σαχριάρ κάθε λίγο και λιγάκι και με ερωτοαπαντήσεις και αναφορές γράφει γραμμή γραμμή το πόνημά του. Αφήνει τη γραφή να κυλάει όμορφα και ερωτικά μπρος στον αναγνώστη, όμως στη συνέχεια τραβάει οριζόντιες γραμμές και σβήνει τα επίμαχα σημεία σίγουρος για την απόρριψή τους από τον λογοκριτή.

Το ζευγάρι γνωρίζεται πίσω από τα ράφια μιας δημόσιας βιβλιοθήκης. Σημειώστε ότι ο Ντάρα μόνο τη φωνή της κοπέλας ακούει και κάτι λίγο κάτω από τον αστράγαλο το παπούτσι της βλέπει. όμως την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα, όπως είπαμε από τη φωνή και το ύφος της που δείχνει ένα πνεύμα ανήσυχο και επαναστατικό, κάτι όχι μόνο επικίνδυνο αλλά και θανατηφόρο. Βρίσκει ο ερωτευμένος Ντάρα έναν έξυπνο τρόπο να της δίνει βιβλία που δεν κυκλοφορούν στη χώρα του και σε κάποιες σελίδες με ένα μοβ μολύβι να βάζει τελείες σε κάποιες λέξεις. Η Σάρα στην αρχή δεν δίνει σημασία στις τελείες, σιγά σιγά όμως αρχίζει και διαβάζει γράμματα που απευθύνονται σε κείνη αποκλειστικά και έτσι με τον ίδιο τρόπο το νεαρό ζευγάρι ανταλλάσσει κωδικοποιημένα μηνύματα μέσα από τα βιβλία.

Άραγε τι σχέση έχει η ερωτευμένη φοιτήτρια Σάρα της ιστορίας μας, με τη φοιτήτρια Σάρα που διαδηλώνει σε φοιτητική εξέγερση μπρος στο πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και συγκρούονται υψώνοντας τα χέρια και φωνάζοντας "θάνατος στη σκλαβιά", ενώ μέλη του κόμματος του Θεού με αλυσίδες και σιδερογροθιές ανταπαντούν "θάνατος στους φιλελεύθερους"; Και πώς τολμούν οι φοιτητές να τα βάζουν μ' όλους αυτούς καθώς και με τις μονάδες αποκατάστασης της τάξης, οπλισμένες με ρόπαλα αναισθητοποίησης; Και η όμορφη φοιτήτρια Σάρα γιατί είναι απόμακρη των συμφοιτητών της; γιατί βαστάει ένα πλακάτ που γράφει "Θάνατος στην Ελευθερία, Θάνατος στη Σκλαβιά" ακαταλαβίστικο σίγουρα και στις δυο αντίπαλες παρατάξεις.. με λίγα λόγια το κόκκινο πανί που σέρνει το θάνατο, τον δικό της θάνατο..

Τώρα, κατά τη γνώμη μου, όταν έχεις μια βασιλική δικτατορία αιώνων, όταν έχεις μια τυραννία, τότε παλεύεις, αμύνεσαι, εξεγείρεσαι για την "Ελευθερία".. Αλήθεια είναι τα κατάφερες έκανες την επανάστασή σου χύνοντας το αίμα σου.. έτσι σου φτιάξανε οι αρχιδικαστές, οι μουλάδες καλύτερα , δημοκρατικό κράτος, έχεις και σύνταγμα... τώρα σκλάβε τι ζητάς; το θάνατό τους βέβαια όμως προηγείται ο δικός σου πάντα...

Μερικά κομμάτια του βιβλίου τώρα:

Σελ. 127: ....μ' ένα πτυχίο λογοτεχνίας δεν έχει πολλές ελπίδες να βρει δουλειά...
Στο Ιράν, όταν με ρωτούσε κάποιος τι δουλειά κάνω και απαντούσα ότι είμαι συγγραφέας, με ξαναρωτούσε αμέσως "εννοώ ποια είναι η πραγματική σου δουλειά. Τι κάνεις για να ζήσεις".

Σελ. 233: ποίημα: "Σφάλισαν την πόρτα της ταβέρνας, ως Θεέ,
μην το εγκρίνεις.
Διότι ανοίγουν την πόρτα στην ψευτιά
και στην υποκρισία."

Σελ: 250: ... χρειάζεται να σας υπενθυμίσω ότι η εκκαθάριση ή κάθαρση είναι μια μορφή λογοκρισίας; ως συγγραφέας, που νιώθει μερικές φορές πιο κακότυχος και πιο δυστυχισμένος από τον Γιάννη Αγιάννη των "Αθλίων", πιστεύω ότι τη στιγμή που συναίνεσα στη διαγραφή μιας λέξης από μια ιστορία μου συναίνεσα επίσης στη διαγραφή ενός ανθρώπινου πλάσματος από τη δουλειά του ή τη ζωή του.

Σελ. 505:... είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο αδερφός Άττα θα τηλεφωνήσει σε ένα από τα πολλά γραφεία της Εκστρατείας Κατά της Κοινωνικής Διαφθοράς... ο Άττα θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο για τα σεξουαλικά όργανα όλων των κατοίκων της πόλης, θα τους βομβαρδίσει με τηλεφωνήματα, μέχρι να κάνουν έφοδο στο σπίτι και συλλάβουν τους δυο ενόχους (ερωτευμένους).

Ευγενία Μακαριάδη.

ΝΕΜΕΣΙΣ * του ΦΙΛΙΠ ΡΟΘ. (γεν. 1933 στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ)

Έργα του:
-κι ό,τι θέλει ας γίνει. -Το ανθρώπινο στίγμα.
-Το σύνδρομο Πόρτνοϊ. -Το ζώο που ξεψυχά.
-Ζούκερμαν Δεσμώτης. -Κουβέντες του σιναφιού.
-Ο καθηγητής του πόθου. -Καθένας.
-Αντιζωή. -Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής.
-Επιχείρηση Σάυλωκ. -Φεύγει το φάντασμα.
-Αμερικανικό ειδύλλιο. -Αγανάκτηση.
-Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή. -Η ταπείνωση.

*MAN BOOKER INTERNATIONAL PRIZE 2011.

Μια δυνατή στριγκλιά από βάθος ψυχής, που σκίζει κομματιάζοντας τη συμπαντική μας υπόσταση, μπρος στον τρόμο του θανάτου, της παράλυσης, της μοναξιάς, της αρρώστιας, της απώλειας.

Έναν ανηλεή πόλεμο με τις ενοχές του έχει ο Μπάκυ Κάντορ, ήρωας της μυθιστορίας.

Μια στριγκλιά μάνας μπρος στην επαπειλούμενη, θανατηφόρα αρρώστια που πιθανόν κολλήσει το παιδί της και πεθάνει.

Μόνο που ο Μπάκυ Κάντορ δεν άκουγε απλώς τη στριγκλιά - ήταν ο ίδιος η στριγκλιά. (σελ.245).


Τραγικό έργο, σηματοδοτεί επιλογές μας σε κρίσιμες καταστάσεις, που ξεπερνούν τη σκέψη μας, την κρίση μας, πολλές φορές την αξιοπρέπειά μας..

Τελικά τι είναι συνείδηση, τι είναι αξιοπρέπεια; ποιο είναι το έσχατο σημείο τους; είναι άραγε η αυτοτιμωρία χωρίς έλεος, ως η ιδεολογία του ήρωά μας υπαγορεύει;

Τελικά τι δύναμη, τι ηρωισμός υπάρχει στον αφόρητο σωματικό πόνο ενός ανθρώπου, ενός παιδιού που πάσχει από την αρρώστια της πολιομυελίτιδας; Ενός παιδιού που παρατηρεί με τρόμο τα ισχνά, σαν καλάμια, ποδαράκια του ακίνητα και ψιθυρίζει "κουνηθείτε, κουνηθείτε"...

Σήμερα, πόσα παιδάκια πονούν, παραλύουν και πεθαίνουν όχι από πολιομυελίτιδα, όπως στο μυθιστόρημα, αλλά από την αρρώστια της πείνας;

Σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση η νουβέλα. Κάποιος μαθητής του Κάντορ, που μας συστήνεται στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, ιστορεί τα παιδικά και νεανικά χρόνια του δάσκαλου-γυμναστή Μπάκυ Κάντορ.


Ο κύριος Κάντορ ήταν ένας γεροδεμένος νέος είκοσι τριών ετών· δάσκαλος φυσικής αγωγής και αρσιβαρίστας, διευθυντής του Υπαίθριου Κέντρου Άθλησης, εκείνου του καυτού καλοκαιριού του έτους 1944, στο Νιούαρκ. Ήταν ένας από τους λίγους που δεν πολεμούσε στο μέτωπο, λόγω της κακής του όρασης, κι αυτό το έφερε βαρέως.

Μεγάλωσε ορφανός στα χέρια του παππού και της γιαγιάς. Ανατράφηκε με ήθος, θάρρος και αξιοπρέπεια, ως οι ιδιότητες της προσωπικότητάς του.

Ο Β' παγκόσμιος πόλεμος μαινόταν κι άφηνε νεκρούς, ανάπηρους, ερείπια και πόνο, ενώ στην πόλη του Νιούαρκ ένας εχθρός αόρατος με όπλο την πολιομυελίτιδα είχε τα ίδια φριχτά αποτελέσματα και αφάνιζε, κατά το πλείστον, παιδιά και νέους.

Τα πρώτα κρούσματα πολιομυελίτιδας εκδηλώθηκαν στη φτωχή ιταλική γειτονιά στην άλλη άκρη της πόλης, ενώ στην εβραϊκή συνοικία, όπου και το Κέντρο Άθλησης, δεν είχε μέχρι στιγμής κανένα περιστατικό.

Τα παιδιά που αθλούνταν στο Κέντρο αγαπούσαν και θαύμαζαν τον καθηγητή τους κύριο Κάντορ· καταπληκτικό αθλητή στο ακόντιο, στην άρση βαρών, στις καταδύσεις. Ο θαυμασμός τους περίσσεψε όταν μια μέρα μια αλητοπαρέα νταήδων Ιταλών προσπάθησαν με θράσος να εισβάλλουν στο Κέντρο και να μεταδώσουν όπως οι ίδιοι κραύγαζαν την αρρώστια. Ο κύριος Κάντορ τους αντιμετώπισε με θάρρος και κοιτώντας τους κατάματα τους απαγόρεψε την είσοδο, ενώ εκείνοι φεύγοντας θρασύδειλα έφτυναν το πεζοδρόμιο, ώστε να τους μολύνουν με την κακιά αρρώστια.

Η αρρώστια έφτασε πολύ γρήγορα στην εβραϊκή συνοικία. Πολλοί γονείς δεν άφηναν τα παιδιά τους να πηγαίνουν στο Κέντρο Άθλησης. Ο κύριος Κάντορ ήταν θλιμμένος βαθιά για τους μαθητές του. μερικοί έμεναν ανάπηροι από την αρρώσια, άλλοι χάνονταν· υπήρξε υποστηρικτής και συμπαραστάτης στους γονείς που πενθούσαν κι σ' όσους είχαν την ανάγκη του. Ήταν ένας αξιοσέβαστος δάσκαλος, αγαπητός από γονείς και μαθητές.

Μέσα σ' αυτές τις καταστάσεις συμφοράς που ζούσε ο κύριος Κάντορ, αποφάσισε να παραιτηθεί· και παρ' όλες τις προσβλητικές παρατηρήσεις του ηλικιωμένου προέδρου του Κέντρου, για την εγκατάλειψη της θέσης του, εκείνος αποφάσισε να πάει να βρει την αγαπημένη του Μάρσια στα όρη Πόκονο προς την Πενσυλβανία, όπου εργαζόταν η ίδια στις κατασκηνώσεις Ίντιαν Χιλ και υπήρχε μια θέση κενή και για κείνον. Πολλά τα τηλεφωνήματα και τα γράμματα της αγαπημένης του, να πάει εκεί όπου η αρρώστια δεν υπήρχε.. γιατί ήταν εξοχή, ο αέρας καθαρός και όχι μολυσματικός..

Οι ένοχες σκέψεις ότι εγκατέλειψε τη θέση του, τους μαθητές του, άρχισαν να τον βασανίζουν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Λιποτάκτης ο κύριος Κάντορ εγκατέλειψε τον "πόλεμο" διαλέγοντας την αγκαλιά της Μάρσια και την ασφάλεια του Ίντιαν Χιλ.

Οι ενοχές γρήγορα ξεπεράστηκαν σαν έφτασε στις καταστηνώσεις Ίντιαν Χιλ, τόπος παραδεισένιος. Εξ' άλλου αυτός ο πόλεμος κακού - καλού ήταν δουλειά του Θεού και μόνο· και μ' αυτόν τα 'χε βάλει ο κύριος Κάντορ· σ' αυτόν τον Θεό που σκοτώνει παιδιά από πολιομυελίδα, που στο κάτω κάτω αυτός είχε επιτρέψει να υπάρχει.

Όμως η φρικτή ασθένεια δεν άργησε να φτάσει στον φυσικό και ερωτικό παράδεισο του κυρίου Κάντορ.. Μα τι γίνεται; Πεθαίνουν οι μαθητές του και μάλιστα οι πιο γεροδεμένοι; Μήπως φταίει ο ίδιος; Μήπως αυτός είναι ο φορέας της φρικτής αρρώστιας;



Ο Β' παγκόσμιος πόλεμος είχε τελειώσει· μετά από δέκα χρόνια, σχεδόν, είχε τελειώσει κι ο πόλεμος της πολιομυελίτιδας, που ήταν (αν εξαιρέσουμε την ατομική βόμβα) ο χειρότερος φόβος, αφού άφησε στις μεταπολεμικές ΗΠΑ 3.145 θανάτους και 21.269 χτυπημένους από μέτρια μέχρι σοβαρή αναπηρία.

Δυο άντρες συναντιούνται μια φορά τη βδομάδα συντρώγοντας σε εστιατόριο· ο ένας είναι γύρω στα πενήντα ο άλλος τριάντα εννιά. Είναι κι οι δυο ανάπηροι, ο νεότερος κυκλοφορεί με πατερίτσες. Ο ηλικιωμένος έχει γερό το δεξί του χέρι και πόδι και σακατεμένα -παράλυτα τα αριστερά του άκρα. Είναι ο δάσκαλος σωματικής αγωγής κύριος Κάντορ και ο πρώην μαθητής του, ο Αρνολντ Μέσνικοφ, που μας κάνει την αφήγηση από τα παιδικά χρόνια τα δικά του και τα νεανικά του δασκάλου του. Τα συζητούν ξανά και ξανά, τα ζωντανεύουν με συμφωνίες και διαφωνίες όμως με περίσσια αγάπη και συγκίνηση.


Μετά από ατέλειωτες οδυνηρές παραμονές τους σε νοσοκομεία, βγήκαν μεν ανάπηροι, αλλά ζωντανοί· στην αρχή κυκλοφορούσαν με αναπηρικά καροτσάκια.. τώρα πάλι καλά..

Ο νεότερος παντρεύτηκε έκανε οικογένεια, εργάζεται είναι καλά και ευτυχής με την καλή και συμπαραστάτισσα σύζυγό του. Όχι ο άλλος ήταν κατάμονος· ναι εργαζόταν στο Δημόσιο. Όχι δεν ξαναείδε την αγαπημένη του την έδιωξε· όφειλε να της δώσει την ελευθερία της, να μην την παγιδεύσει.. ενώ ο ίδιος έμεινε εκεί παγιδευμένος στην κόλαση της ενοχής, γιατί όπως πίστευε ήταν εκείνος που μετέδωσε τον ιό, ως φορέας που ήταν. Ναι φταίχτης, για τα δικά του γούστα, ήταν η μοχθηρία του Θεού.

Όμως εκείνη τη μέρα είχε στα χέρια ένα αχνοπράσινο χαρτί αλληλογραφίας, μια επιστολή αποκλειστικά για κείνον γραμμένη με καλλιγραφικά γράμματα: το 'φερα να το δεις είπε. Ήταν ένα γράμμα της Μάρσια που από την αρχή ως το τέλος της σελίδας έγραφε: "άντρα μου, άντρα μου, άντρα μου, άντρα μου.."

(σελ. 121) Όσο λιγότερος φόβος, τόσο το καλύτερο. Ο φόβος μας παραλύει. Ο φόβος μας εξευτελίζει. Να καλλιεργούμε λιγότερο φόβο...

(σελ. 211) Οι αντισημίτες λένε ότι η πολιομυελίτιδα εξαπλώνεται έτσι στη γειτονιά μας, επειδή είμαστε Εβραίοι... Μερικοί είναι σαν να λένε ότι ο καλύτερος τρόπος να ξεφορτωθούμε την επιδημία της πολιομυελίτιδας είναι νά κάψουμε ολόκληρο το Γουϊκγουέικ και τους Εβραίους μαζί.

(σελ. 119) "έχεις συνείδηση, και η συνείδηση είναι ανεκτίμητη ιδιότητα· όχι όμως αν σε παγιδέψει στη σκέψη ότι είσαι ένοχος για κάτι που βρίσκεται πολύ πέρα από το πεδίο της ευθύνης σου". Σκέφτηκε να ρωτήσει: ο Θεός δεν έχει συνείδηση; Πού είναι η δική Του ευθύνη; Ή μήπως Εκείνος δεν γνωρίζει κανένα όριο;

Ευγενία Μακαριάδη.

ΤΟ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ.

Του Ουμπέρτο Έκο. (γεν. 1932 (Αλεσσάντρια-Πιεμόντε).

Έργα του: Το όνομα του Ρόδου (1980),
Το εκκρεμές του Φουκώ(1988),
Το νησί της προηγούμενης μέρας (1994),
Μπαουντολίνο (2001),
Η μυστηριώδης φλόγα της βασίλισσας Λοάνα (2006).


Μυθιστορία που αναβιώνει την ιστορία του 19ου αιώνα, κινηματογραφικά θα έλεγα, και όπως αναφέρει ο ίδιος ο συγγραφέας, βασίζεται σε αληθινά γεγονότα και πρόσωπα, εκτός του ήρωά του Σιμόνε Σιμονίνι που είναι εφεύρημα επινόησης.

Ο συγγραφέας Ουμπέρτο Έκο, καθηγητής Σημειωτικής, παίζει στα δάχτυλα την ιστορία και καταπιάνεται κατά καιρούς με τέτοιου είδους μυθιστορήματα. Στο συγκεκριμένο τρίβει τα χέρια του με σαρκασμό, χλεύη και συμβολισμούς της ιστορίας του 19ου αιώνα που δεν διαφέρει πολύ από τη σημερινή, όπως ίντριγκες, κατασκοπίες, πόλεμοι, ψεύδη, συνωμοσίες και προπαγάνδες.

Με ροπή σε μια κατάσταση ισοπεδωτική που βασίζεται στην πλαστογραφία της ιστορίας, ρίχνει, χλευάζοντας βέβαια, το ανάθεμα σε Εβραίους-Μασσόνους - είναι υπαίτιοι όλων των κακών, κρατούν τον παγκόσμιο πλούτο με σκοπό να κατακυριεύσουν τη γη, να ανασύρουν στην επιφάνεια τον εβραϊκό μακιαβελισμό και τα σχέδιά τους για τη διάβρωση των κρατών κλπ..κλπ...

Ο Σιμόνε Σιμονίνι, είναι ένας συμβολαιογράφος που πλαστογραφεί διαθήκες, δημόσια έγγραφα και ιδιωτικά και τα πουλάει ακριβά στους ενδιαφερόμενους. όπως και τα περίφημα πλαστόγραφα των Σοφών της Σιών. Δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα τομάρι που ανατράφηκε από τον παππού του (απόστρατος λοχαγός) με τη διδαχή του μίσους εναντίον των ασχημομούρηδων Εβραίων. Είναι εγκλωβισμένος στον φανατισμό, στην έχθρα και στο ρατσισμό. Και δεν ξεχνά μεγαλώνοντας (γιατί δεν σταματούσε να του το υπενθυμίζει ο παππούς) ότι: "ο Εβραίος πέρα από ματαιόδοξος σαν Ισπανός, αδαής σαν Κροάτης, ερωτύλος σαν Λεβαντίνος, αχάριστος σαν Μαλτέζος, θρασύς σαν τσιγγάνος, βρόμικος σαν Άγγλος, λιγδιάρης σαν Καλμούχος, αυταρχικός σαν Πρώσος και συκοφάντης σαν αυτούς που είναι από το Άστυ, είναι και μοιχός, εξαιτίας του ασυγκράτητου πόθου του, ο οποίος οφείλεται στην περιτομή που τους κάνει να έχουν πιο εύκολα στύσεις... κλπ.." (σελ. 17).

Ο ήρωας έχει όλα τα κακά της ανθρώπινης κακίας, κυνικός, ψεύτης, φονιάς, κατάσκοπος, λιποτάχτης, παραχαράκτης των πολιτικών γεγονότων έναντι αδρής αμοιβής, χωρίς έλεος σε κανέναν και κείνο που τον ενδιαφέρει στη ζωή είναι μόνο ο εαυτός του, τα χρήματα και τα πολυτελή εστιατόρια μιας και έχει αδυναμία στην καλή κουζίνα.

Να λοιπόν πως κατασκευάζει ένα δήθεν ντοκουμέντο, με έναν μάρτυρα ινκόγκνιτο, αλλιώς τον περιμένει ο θάνατος, τις μαγγανευτικές τελετές Εβραίων στο νεκροταφείο τα μεσάνυχτα. Στον τάφο λοιπόν του ραβί Λοβ, (που τον 17ο αιώνα είχε δημιουργήσει το Γκόλεμ) θα γινόταν ιουδαϊκή σύναξη, θα έφταναν δώδεκα άτομα τυλιγμένα σε σκούρους μανδύες, και μια φωνή, σαν από τάφο, θα χαιρετούσε σαν τους δώδεκα Ρος-Μπαθ-Αμποθ, αρχηγούς των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, και ο καθένας θα απαντούσε "σε χαιρετούμε, υιέ του καταραμένου"....
(σελ.265).

Η ιστορία πάντα έχει ενδιαφέρον και μάλιστα αυτή του 19ου αιώνα μια και αναφέρονται γνωστά πολιτικά πρόσωπα, συγγραφείς όπως ο Αλέξανδρος Δουμάς (1802-1870) και ο υιός (1824-1895), ο Εμιλ Ζολά (1840-1902) και το περίφημο "κατηγορώ" του για την υπόθεση του λοχαγού Αλφρεντ Ντρέιφους (1859-1935) θύμα δικαστικής σκευωρίας (και εδώ έβαλε το δάχτυλό του, συγγνώμη την πένα του ο Σιμονίνι), ψυχιάτρους όπως ο Ζίγκμουντ Φρόιντ (1856-1939), ο λόρδος Μπίκονσφιλντ (Ντισραέλι) (1804-1881) συγγραφέας-πρωθυπουργός, ο Ευγένιος Σι- (1804-1857) συγγραφέας, στρατιωτικοί-πολιτικοί όπως ο Ιταλός επαναστάτης Τζουζέπε Γαριβάλδη, που αποσκοπούσε στην ένωση της Ιταλίας, κ.α..

Σημειώνω κάποιες αναφορές του συγγραφέα που τις βρίσκουμε και στις μέρες μας :

(σελ. 142) "ότι τους άντρες των μυστικών υπηρεσιών τους βολεύει πάντα, ακόμα κι αν δεν βγει στη φόρα αμέσως, ένα ντοκουμέντο με το οποίο μπορούν να εκβιάζουν τους ανθρώπους της κυβέρνησης , να σπέρνουν αναστάτωση ή να ανατρέπουν καταστάσεις."

(σελ. 173) "όχι ένας πόλεμος ενάντια στους Βουρβόνους, αλλά ένας πόλεμος των φτωχών ενάντια σ' αυτούς που τους κάνουν να πεινάνε, και δεν βρίσκονται μόνο στην Αυλή του βασιλιά, αλλά παντού."

(σελ. 358) "είναι ένας απατεώνας, ένας κατάσκοπος. Καθολικός ιερέας και εκδιώχτηκε από την Εκκλησία, επειδή έκανε μερικά πράγματα, πώς να το πω, μάλλον βρόμικα με παιδάκια - και αυτή είναι ήδη μια κακή αρχή, π' ανάθεμά τον, ξέρουμε ότι ο άνθρωπος είναι αδύναμος, αλλά όταν είσαι παπάς, είσαι αναγκασμένος να κρατάς μιαν αξιοπρέπεια."

(σελ. 376) "το βασικό χαρακτηριστικό των ανθρώπων είναι ότι πιστεύουν πρόθυμα τα πάντα. Από την άλλη, πώς θα μπορούσε η Εκκλησία να αντέξει για σχεδόν δυο χιλιάδες χρόνια χωρίς την παγκόσμια ευπιστία;"

Το μυθιστόρημα είναι καλογραμμένο και προσιτό (οπωσδήποτε) σ' αυτούς που ξέρουν ή θυμούνται καλά την ιστορία του 19ου αιώνα. εγώ που δεν θυμόμουν πολλά πράγματα, δεν σας κρύβω ότι το βρήκα ενδιαφέρον, αλλά ειλικρινά με κούρασε κι άργησα να το τελειώσω. Όμως βρήκα πολύ έξυπνο το εύρημα του συγγραφέα για τα δυο πρόσωπα του Σιμονίνι το δικό του και του αβά που σκότωσε, τον Ντάλα Πίκολα, οπότε γράφοντας το ημερολόγιό του, κατά τη δύση του βίου του, και ξεχνώντας σημαντικά γεγονότα, ο ένας συμπλήρωνε τον άλλον, στον ίδιο χώρο, στο ίδιο ημερολόγιο, ενώ ο αφηγητής σαν τρίτο πρόσωπο έμπαινε και κείνος στον χορό των τραγικών αποκαλύψεων.

Εκείνο όμως που βρίσκω ότι λείπει είναι η αντιρροπία έναντι της ροπής του συγγραφέα (με την ειρωνική έστω ματιά του) στην παραχάραξη της ιστορίας, στο φανατισμό, στο ρατσισμό στο μίσος, στη βία, στο φόνο και στην έχθρα.

Το Αλφαβητάρι του ΑΙΓΑΛΕΩ.

Το Αλφαβητάρι του ΑΙΓΑΛΕΩ.
Μια πόλη, μια ιστορία!

Του Νίκου Δημ. Νικολαϊδη.

Έκδοση: Ιστορικό Λαογραφικό Οικομουσείο Αιγάλεω.


Αυτό το κείμενο είναι ολοφάνερο μιας εκφρασμένης χαράς γιατί "γέννημ' ανάθρεμμα" και όπως λεει ο μεγάλος Μαρκ Τουέιν (1835-1910) "Για να νιώσεις τη χαρά σε όλη της την ένταση πρέπει να έχεις κάποιον να τη μοιραστείς". Αυτό ακριβώς έκανε ο συγγραφέας του βιβλίου αυτού. Μοιράζει χαρά, αναμνήσεις, περιδιαβαίνοντας ένα τόπο που άλλαξε, ένα τόπο νοσταλγίας παιδικών μου χρόνων, χωμάτινων δρόμων, μικρών σπιτιών, ανθρώπων απλών, κυνηγημένων, εξοστρακισμένων από πατρίδες που λέμε "χαμένες", όμως η μνήμη είναι φύλακας θησαυρού και ο θησαυρός δε χάνεται πηγαίνει από χέρι σε χέρι σαν τη σκυτάλη, ακτινοβολεί στη μνήμη, στο λόγο, στην αφήγηση, στην καταγραφή, στην ιστορία.

"ΑΙΓΑΛΕΩ: Μια λέξη που μιλά στην καρδιά μας. Το μοναδικό τοπωνύμιο που αρχίζει από Άλφα και τελειώνει σε Ωμέγα. Σαν μια αλφάβητο εμπειριών, εικόνων, οσμών και γεύσεων που μας έχουν σημαδέψει. Επτά γράμματα, σαν ένας αρχέτυπος συμβολισμός που ξεκινά απ' τα βάθη των αιώνων για να καταλήξει στο παρόν (σελ. 17)."

Ένας αγαπημένος δήμαρχος, Σταύρος Μαυροθαλασσίτης (1898-1986), ένας έλληνας αντιστασιακός, πολιτικός, ταγματάρχης πεζικού του ΕΛΑΣ, που είχε τα ηνία της εξουσίας για πάρα πολλά χρόνια (1956-1967) και ξανά το 1975, χωρίς να είναι εξουσιαστής.

Το "μπαρουτάδικο", σήμερα άλσος. Χώρος που δεν τον πλησίαζες εύκολα, απαγορευμένος ιδίως στα παιδιά, επικίνδυνος, εκρηχτικός, με πολεμόχαρα προϊόντα... όμως στα σκοτεινά του περιτειχίσματα νέοι και νέες με αγκαλιές, φιλιά και χάδια κρύβουν παθιασμένους έρωτες, αντίδοτα στη μανία του Θεού Άρη.

Οι Φούρνοι, δυο που θυμάμαι, ένας του Βαζάκα στην Πλατεία του Εσταυρωμένου και ένας του Τσιτόπουλου στη μέση σχεδόν της Μυριοφύτου, με προϊόντα που έκαναν τα πιο πολλά παιδιά να σαλιάζουν απλά και μόνο με το κοίταγμα μια κι η τσέπη μονίμως φτωχή, χωρίς οικονομικό περιεχόμενο.

Το όρος Αιγάλεω να πιάνει από Πάρνηθα μεριά μέχρι τον Σαρωνικό κόλπο Ελευσίνας, και να' χει φιλοξενήσει, αθέλητα είναι η αλήθεια, το θρόνο ενός πάμπλουτου, υπερήφανου βασιλιά - κατακτητή (Ξέρξης Α') που η θέαση μιας άγριας ναυμαχίας, στα στενά του νησιού της Σαλαμίνας (480 π.Χ.), με αποτέλεσμα την ήττα του πολλαπλάσιου στρατού του, έναντι των Ελλήνων, τον έκανε να σκύψει ντροπιασμένος το κεφάλι.

Ο θεός Κηφισός - ποταμός με τις πηγές του από Πάρνηθα, Πεντέλη να ρέει μαζεύοντας τα νερά από το όρος Αιγάλεω καθώς και τα βρόχινα και να τα διοχετεύει στη θάλασσα. Θεός ευσπλαχνίας που ο σεβασμός μας γι αυτόν θα 'πρεπε να περισσεύει..

Ψυχαγωγικές παραστάσεις δρόμων, λαϊκοί ήρωες, όπως ο "Σαμψών" , ένας μυώδης, βραχύσωμος άντρας, που έσπαζε αλυσίδες πολλές φορές ματώνοντας το ημίγυμνό του σώμα ή τραβώντας με το στόμα το σκοινί όπου ήταν δεμένο ένα αυτοκίνητο... κι όλα αυτά για να πετάξεις πενταροδεκάρες σε ένα παλιό καπέλο που ' κανε ένα γύρο του κόσμου, που αραίωνε, δυστυχώς, σαν έφτανε η στιγμή ενός πενιχρού εισιτηρίου, μετά την παράσταση.

Καλλιτέχνες πολλοί που αγάπησαν και ύμνησαν τον τόπο που τους φιλοξένησε, γιατί το Αιγάλεω ήταν και είναι μια μεγάλη αγκαλιά ενός απέραντου ψηφιδωτού ανθρώπων του μόχθου, της προσφυγιάς, των γραμμάτων και των τεχνών. Όπως ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο μάγκας τεχνίτης της λαϊκής μας μουσικής, "τ' αηδόνι του Αιγάλεω" όπως τον ονομάζει ο συγγραφέας. Και τόσοι άλλοι...

Πολλές σελίδες αφιερώνει το βιβλίο στον αθλητισμό, όπως στο ποδόσφαιρο, στο Βόλεϊ, στο Μπάσκετ, κι εγώ συγκινήθηκα στην αναφορά του ονόματος των ποδοσφαιριστών Μαραμενίδη, του Λάκη, που είναι συγγενής μου, καθώς και του αξέχαστου Γιάννη Μαρδίτση, που τον γνώρισα στις διακοπές μου σ' ένα ψαροχώρι, που επισκεπτόμασταν για πάρα πολλά καλοκαίρια...

Μεγάλη αναφορά και σε πολλούς συλλόγους και εφημερίδες τοπικές που κατακλύζουν τον τόπο.

Ένα βιβλίο μεγαλύτερων διαστάσεων από τα συνηθισμένα, 317 σελίδων, με συμπυκνωμένες αναφορές, γιατί το ΑΙΓΑΛΕΩ μεγαλώνει, αλλάζει, συγχρονίζεται, δεν έχει τέλος, ένα συνονθύλευμα πολιτισμού, "μαγκιάς και κουλτούρας", όπως καλύτερα το συνοψίζει ο συγγραφέας.

Σημείωση: Σ' αυτό το "blog" στις 13.09.2008, ανέβασα ένα διήγημα που αναφέρεται σε συνοικία του Αιγάλεω, για ένα προσκύνημα της γιορτής του πολιούχου Αγ. Σπυρίδωνα, όταν η πιτσιρικαρία πανηγυρίζει... θαυμάζοντας, τρώγοντας και κάνοντας κούνιες. Τίτλος του διηγήματος: "το ροζ φουρό".

Ευγενία Μακαριάδη.

ΧΡΥΣΟΠΡΑΣΙΝΟ ΦΥΛΛΟ.

"Κύπρος της αγάπης και του Ονείρου.!

Ένα οδοιπορικό γνώσης, χαράς, δακρύων, στεναγμών, γαλήνης και όλα να βασίζονται σε συντοπίτες και συντοπίτισσες, που αγαπούν τη μουσική, το χορωδιακό τραγούδι και όχι μόνο. Ένα ταξίδι με τη δύναμη μιας φυσαρμόνικας που οι ήχοι της υμνούν τον έρωτα, τον πόνο της απώλειας, τη φρίκη του πολέμου, τη νίκη της ζωής.

Πρώτος σταθμός η Λευκωσία ένα χαμόγελο στην όμορφη πόλη, όμως μια φυσαρμόνικα κλαιει, όπως το εκφράζει ο ποιητής, σαν πλησιάζουμε τη διαχωριστική γραμμή, γιατί εδώ κυριαρχεί η διαίρεση, η πράξη του χωρισμού, της απώλειας του μισού μιας πρωτεύουσας. Η δύναμη της μουσικής να δίνει ώθηση να στέκεσαι ασάλευτος μπρος στη βία του απαγχονισμού παιδιών εικοσάχρονων που αγωνίζονταν για την ελευθερία εκεί στα "φυλακισμένα μνήματα" όπου έκρυβαν οι εγγλέζοι τα νεκρά σώματα των παιδιών που κρέμασαν και δεν τα έδιναν στους συγγενείς τους για να θαφτούν (1955-1959). ένα κοιμητήρι στις κεντρικές φυλακές της Λευκωσίας για δεκατρείς νέους και μια επιγραφή που σε ταρακουνάει για την αξιοπρέπεια της ζωής σου μέχρι θανάτου "Τ' αντρειωμένου ο θάνατος δε λογιέται." Ο φρικιαστικός χώρος της αγχόνης με την καταπακτή και το μοχλό της, η θήκη με γυάλινο άνοιγμα, όπου εκτίθεται η λευκή μάσκα που τη φορά ο μελλοθάνατος... όμως έμεινε εκεί αφόρετη μια και οι ήρωες αντιμετώπισαν το θάνατο κατάματα.

Ένα προσκύνημα στον τύμβο της Μακεδονίτισσας, όπου είκοσι ένας τάφοι, εκεί που έπεσε το αεροπλάνο της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, της 1ης Μοίρας Καταδρομών, των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και τετρακόσια σαράντα εννιά τάφοι & κενοτάφια Ελλαδιτών και Ελληνοκυπρίων υπερασπιστών της Κύπρου στους αγώνες κατά των Τούρκων (1964 & 1974).. και ένα χάδι, ένα άγγιγμα μπας και ελαφρύνουμε το βάρος ενός ατέλειωτου πένθους, στη ράχη της ηλικιωμένης Κύπριας μάνας που στέναζε δακρυσμένη θυμιατίζοντας τον τάφο του εικοσάχρονου γιου της..

Επίσης ένας άηχος λυγμός για τους δεκατρείς νεκρούς και δεκάδες τραυματίες από την έκρηξη ρουκετών, βλημάτων και βομβών στη Ναυτική βάση Μαρί, στις 13-07-11.

Δεύτερος σταθμός: η Αμμόχωστος. Η φυσαρμόνικα κλαιει γοερά μια νεκρή πόλη, μια πόλη φάντασμα, ένας τόπος περιφραγμένος με απομεινάρια σπιτιών, δρόμων, μαγαζιών, ένας τόπος που επίσης απαγχονίστηκε όμως αυτή τη φορά από τον Τούρκο.

Τρίτος σταθμός: Στη Λεμεσό, στις Πλάτρες, που ο Σεφέρης λογοτεχνικά ύμνησε "τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες", στην οροσειρά Τρόοδος, Μονή Κύκκου, και λίγο παραπέρα από το μοναστήρι ο τάφος του Μακαρίου.

Τέταρτος σταθμός: Πάφος και στάση στην Πέτρα του Ρωμιού, ένας μεγάλος βράχος που δεσπόζει στην παραλία και κατά τη μυθολογία αναδύθηκε η θεά Αφροδίτη.

Και το βράδυ στην όμορφη και μοντέρνα πόλη της Λεμεσού, όπου και το ξενοδοχείο μας, συναντηθήκαμε στο θεατράκι του Αγίου Τύχωνα, όπου η ΧΟΡΩΔΙΑ ΔΙΟΝΥΣΟΥ- ΣΕΜΕΛΗ, συμμετείχε με τη Χορωδία Αμμοχώστου και οι αγγελικές φωνές αγκάλιασαν το βασανισμένο νησί υμνώντας τη "Γη της πικραμένης Παναγιάς, τη Γη του Μύρου του Χαιρετισμού, Χρυσοπράσινο φύλλο ριγμένο στο πέλαγος".

Σ' αυτό το υπέροχο μωσαϊκό συμπολιτών μας, ανθρώπων της επιστήμης, της μουσικής, της φωτογραφίας, βρέθηκα κι εγώ να παρατηρώ, να θαυμάζω τη γνώση, τα χαριτολογήματα, τις σκέψεις, τους στοχασμούς τους και κείνο το λίγο που θεωρώ ό,τι πρέπει να κάνω είναι να μοιραστώ μαζί σας καταγράφοντας τα δρώμενα και δίνοντας συγχαρητήρια σ' όλους και σε καθέναν χωριστά, όπως στην Έμιλυ επάξια οργανώτρια, στον Βαγγέλη με τη φυσαρμόνικά του, στη Βάσω, στη Ρία, στη Σταυρούλα, στον Κώστα, στον Λευτέρη, στον Μάκη, στον Ντάνο, στον Δημήτρη, στη Σοφία, στη Διονυσία, στη Θάλεια, στη Χρυσούλα, και σ' άλλους πολλούς σχεδόν τριάντα...

Ευγενία Μακαριάδη.