ΜΕΡΚΑΝΤΟ της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΜΑΛΙΓΚΑ εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

 

      12.11.2026.   

        Ευγενία-Τζένη Μακαριάδη

    Για τη Δημοτική Λέσχη Ανάγνωσης Διονύσου

 

                                  ΜΕΡΚΑΝΤΟ

                        Της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΜΑΛΙΓΚΑ,

                                 εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

 

Η Μαρία Μαμαλίγκα τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος - Νουβέλας 2025 για το βιβλίο της «Μερκάντο». Γεννήθηκε στη Ρόδο. Σπούδασε χημεία και σινεμά, σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, στην Αθήνα (ΕΚΠΑ) και στην Αγγλία (UEA).

Διδάσκει κινηματογράφο στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. 

Έχει δημοσιεύσει διηγήματα και κριτικά κείμενα για τα εικαστικά και τον κινηματογράφο σε εφημερίδες και περιοδικά. Από τις εκδόσεις ΕΣΤΙΑ κυκλοφορούν τέσσερα βιβλία της για παιδιά.

ΜΕΡΚΑΝΤΟ είναι από εβραιο-ισπανική λέξη -γι’ αυτόν που εξαγοράστηκε με λύτρα από τον Άγγελο του Θανάτου.  (Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το έργο είναι και ιστορικό με θέμα το Ολοκαύτωμα, ούτω ειπείν τη γενοκτονία έξι εκατομμυρίων Εβραίων της Ευρώπης από τη Ναζιστική Γερμανία και τους συμμάχους της μεταξύ 1933 και 1945. Είναι και πολύ ερωτικό και πολύ γυναικείο και ακόμα πώς σε εποχές απαγορευτικές στη γυναίκα, ένα κορίτσι διένυσε από τα εφηβικά χρόνια μέχρι την ενηλικίωσή της την απελευθέρωση από κάθε είδους επιρροή. Ευανάγνωστο βιβλίο, γλώσσα που ρέει, πλούσιο σε εικόνες ως κινηματογραφικές και οι διάλογοι ζωντανοί ως θεατρικοί. Η αφήγηση τριτοπρόσωπη, ενόσω υπεισέρχεται η πρωτοπρόσωπη ημερολογιακή γραφή της κεντρικής ηρωϊδας, που ζωντανεύει τα γεγονότα, σύμφωνα με τη δική της αλήθεια, χωρίς συναισθήματα και προκαταλήψεις.

Εντυπωσιακές εικόνες, των τόπων που διανύει η νεαρή σεφαρδίτισσα Ντέφνε, κεντρικός χαρακτήρας του έργου, όπως της Ρόδου, της Κωνσταντινούπολης, της Μαρμαρίδας, κ.α., σαν να ακολουθεί ο αναγνώστης βήμα βήμα ταξίδι ζωής, ταξίδι επιβίωσης, ταξίδι ενηλικίωσης, σε χρόνους που ο θάνατος για το φύλο τη φυλή ή την καταγωγή, αν θέλετε, είναι αιτία για φρικτούς βασανισμούς και απάνθρωπους θανάτους όπως η απανθράκωση ανθρώπων στα στρατόπεδα Γερμανίας, Αυστρίας, Πολωνίας και άλλων πολλών χωρών.

Η  εβραϊκή οικογένεια, είναι διαφορετική με τις άλλες κοινότητες της Ρόδου, όμως κυλάει ήρεμα και καλά η ζωή τους. Προμηνύεται ο ΒΠΠ κι η καταστροφή της οικογένειάς της νεαρής Ντέφνε, λόγω φύλου και καταγωγής, δεν αργεί.

Το κορίτσι γνωρίζει στο τουρκικό προξενείο τον μορφωτικό ακόλουθο του προξένου, έναν ευρυμαθή νέο και ονειροπόλο ποιητή, που θα γίνει ο δάσκαλός της των γαλλικών. Ερωτεύονται και μένει έγκυος. Εκείνος σκοτώνεται μετά από βομβαρδισμό του προξενείου. Εκείνη Κατορθώνει ανάμεσα σε κραυγές τρόμου, φόβου, θανάτων, απωλειών και προκαταλήψεων να μεταναστεύσει, να εξελιχτεί και να κάνει αυτό που της υπαγορεύει η σκέψη της, όπως, η αυτονομία και η πραγματοποίηση των ονείρων της. Το ξέφωτο της ελευθερίας δεν θα αργήσει να απαλύνει τον πόνο των απωλειών αγαπημένων προσώπων και να δώσει τον δρόμο εκείνο της γνώσης και του  πολιτισμού.

 

(Επέλεξα ένα κομμάτι του έργου συγκίνησης και χαράς του έρωτα, ώστε να αποφύγω να γράψω το τραγικό τέλος εκατομμυρίων ανθρώπων ως και πανίδας και χλωρίδας,  θυμάτων του φρικτού Β.Π.Π.).

Απανθίσματα

Ρόδος, 22 Σεπτεμβρίου 1943: Μου κρατάει τη ζακέτα να τη φορέσω. Αυτό μου δίνει μια αίσθηση αβρότητας, πολυτέλειας. Δεν είμαι συνηθισμένη. Είναι τόσο διαφορετικός από τ’ αδέλφια μου.

Κρίμα που η ζάχαρη διαλύεται τόσο γρήγορα μέσα στο στόμα. Δεν κατάφερα να διατηρήσω τη μάντολα που με κέρασε, ούτε στη μισή διαδρομή. Μαζί με τη ζάχαρη αισθάνθηκα να λιώνουν ο σκελετός και οι μύες μου. Είχα αφήσει πίσω μου την Γκρεγκάια και βάδιζα στον παραλιακό δρόμο. Ξάφνου σήμαναν δυνατά οι καμπάνες. Ο απόηχός τους στο κεφάλι μου ενισχύθηκε σε ηχείο. Από κει απλώθηκε στο υπόλοιπο σώμα. Μ’ έκανε να νιώσω ένα μικρό κομμάτι του σύμπαντος, ολότελα ανοιχτό στη ζωή.

Την επόμενη μέρα στο σπίτι του κάθονται και πάλι αντικριστά στο λευκοντυμένο τραπεζάκι, με το βιβλίο ανοιγμένο ανάμεσά τους, ενώ ο μορφωτικός ακόλουθος αρχίζει να διαβάζει δυνατά γαλλικούς στίχους: «Οι Κινέζοι βλέπουν τα ώρα μέσα στα μάτια των γάτων…» Όταν φτάνει στα λόγια «Ναι βλέπω την ώρα… συμπληρώνει «στα μάτια σου» και αγγίζει το χέρι της που παραμένει ακίνητο. Την ανασηκώνει απ’ αυτό το χέρι, την οδηγεί στο ντιβάνι, την παίρνει στην αγκαλιά του και την αφήνει στο δαμασκηνό υφαντό. Ξαπλώνει στο πλάι της κι ανοίγει ένα ένα τα κουμπιά από το πουκάμισο και τη φούστα της. Τα σώματά τους  συμπλέκονται, η ανάσα τους γίνεται μία. Όταν χωρίζουν ξανά, της προτείνει να φύγουν μαζί -το ταχύτερο- στην απέναντι ακτή. Εκείνη αρνείται με μια κίνηση του κεφαλιού. Της κλείνει προσεκτικά τα κουμπιά στα ρούχα, τη βοηθά να συμμαζέψει τις άτακτες μπούκλες των μαλλιών της με μικρές φουρκέτες. «Θέλω να γνωρίσεις τους φίλους μου», της λέει. «Κρίμα που δεν μπορώ να σου γνωρίσω κανέναν από τους δικούς μου», του απαντά.

Βγαίνουν έξω στη νύχτα, τα φανάρια των δρόμων είναι σβηστά, μόνο το φεγγάρι καθρεφτίζεται μέσα στη θάλασσα.

                                    …         …         …